Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bergamotpeer - (perensoort)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bergamotpeer [perensoort] {bargamot 1646} pleonastische vorming. Het eerste deel bergamot < frans bergamote < italiaans bergamotta < turks beg armut [herenpeer], van beg [heer] (thans bey) + armut [peer]; verwisseling van g en r vermoedelijk o.i.v. bergamotcitroenbegum.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bergamot znw. v., eerst nnl. < fra. bergamote < ital. bergamotta, dat zelf weer op turks begarmudi ‘peer van de heer’ teruggaat. Het ital. woord is veranderd naar de stad Bergamo.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bergamot znw., eerst nnl. Uit fr. bergamote, dit weer uit it. bergamotta. Deze ook in andere talen doorgedrongen benaming gaat terug op turksch beg armôdi “heeren heer”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bergamot v., over Fr. bergamote en It. bergamotta, uit Turk. beg armūdi = heerenpeer.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

bergamot(peer): – bermotpeer –; daar is ’n sitroens., ’n geurolie en ’n soort tapyt in Eng. ondersk. bek. sedert die 17e, die 18e en die 19e eeu, maar ondanks WAT feit. onbek. in S.A. en almal blb. verb. m. plekn. Bergamo (Italië), (behalwe uit boeke) alleen ber(ga)motpeer in Afr. bek.; Ndl. bergamotpeer (sedert l7e eeu, ook Vl. bermotte), Fr. bergamote (17e eeu) via It. bergamotta (onder invl. v. ander name i.v.m. Bergamo) uit Tur. beg, “heer”, + armoedie, “peer”, dus eint. “herepeer”, sodat ber(ga)motpeer tout. is (vgl. avokadopeer, kweper).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bergamot(peer) (Frans bergamote)

E. Sanders (1995), Geoniemenwoordenboek, Amsterdam

De naam bergamotpeer — voor enkele perenvariëteiten die een beetje op appels lijken — wordt in Franse woordenboeken in verband gebracht met het Westturkse plaatsje Bergama (het vroegere Pergamon en de naamgever van perkament, z.a.). Volgens andere naslagwerken gaat het woord bergamotpeer echter terug op het Turkse beg armudi ‘herenpeer’. Men vermoedt dat de Europese vormen van dit woord zijn beïnvloed door de Noorditaliaanse plaatsnaam Bergamo, mogelijk omdat de peer daar werd gekweekt. In ieder geval werd in Bergamo de bergamotcitroen gekweekt. Uit de schil van deze citrusvrucht wordt de geurige bergamotolie verkregen, die wordt verwerkt in snoepjes en in parfum.

R. Dozy (1867), Oosterlingen, verklarende lijst der Nederlandschen woorden die uit het Arabisch, Hebreeuwsch, Chaldeeuwsch, Perzisch en Turksch afkomstig zijn, 's-Gravenhage

Bergamot
Is Turksch. De peer, die wij zoo noemen, heet namelijk in die taal beg armoedî (of armôdî) (ارمودي بڭ), heerenpeer, want beg is heer, en armoed, de volksuitspraak voor amroed, is peer. Men heeft die peer zoo genoemd wegens haren voortreffelijken smaak. Het woord is bij ons betrekkelijk jong (Dodonaeus kent het nog niet), en hoogstwaarschijnlijk hebben wij het van de Franschen. Of de Italianen, die het tot de Christenvolken gebracht hebben, het misschien, toen zij bergamotto zeiden, met de stad Bergamo in verband brachten, hetgeen verkeerd is, laat ik in het midden.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal