Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bemoeien - (zich) (zich mengen in)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bemoeien ww. (meestal wederkerend) ‘zich mengen in’
Mnl. bemoeien, bemoyen ‘bemoeilijken, lastigvallen, kwellen’ [1463; MNW]; vnnl. De Coning ... bemoeyt hem geen dingen ‘houdt zich niet bezig met dingen’ [1646; WNT] dat gy u ... om mijnent wil bemoeit ‘dat u moeite voor mij doet’ [1695; WNT], zich bemoeien ‘zich bezighouden met; zich inlaten met (iets wat je eigenlijk niet aangaat)’ [1715; WNT].
Afleiding met → be- van het werkwoord → moeien ‘moeite veroorzaken, lastigvallen’.
Mnd. bemöyen ‘lastigvallen, kwellen’; nfri. (jin) bemuoie ‘(zich) (be)moeien’.
bemoeienis zn. ‘het zich bemoeien met’. Nnl. bemoeienissen (mv.) ‘bezigheden’ [1797; WNT touw I]. Afleiding van bemoeien met het achtervoegsel → -nis. ♦ bemoeiziek bn. ‘zich al te graag met andermans zaken bemoeiend’. Nnl. bemoeiziek ‘id.’ [1866; WNT]. Gevormd uit bemoeien en het bn.ziek in de betekenis ‘ziekelijk geneigd iets te doen’. ♦ bemoeizucht zn. ‘het zich ziekelijk bemoeien’. Nnl. bemoeizucht ‘id.’ [1806-18; WNT]. Gevormd uit bemoeien en het zn.zucht ‘ziekelijke neiging’.

EWN: bemoeien ww. (meestal wederkerend) 'zich mengen in'; de betekenis 'zich bezig houden met' (1646)
ANTEDATERING: hem selve ... bemoeyt 'zich bemoeit' [1564; iWNT beworden]
EWN: ♦ bemoeienis zn. 'het zich bemoeien met' (1797)
ANTEDATERING: Zyn Majesteits bemoeienissen [1767; Middelburgsche courant (KB) 27/10]
EWN: ♦ bemoeiziek bn. 'zich al te graag met andermans zaken bemoeiend' (1866)
ANTEDATERING: zyne "bemoeizieke ziel" [1765; Nieuwland 1, 645]
EWN: ♦ bemoeizucht zn. 'het zich ziekelijk bemoeien' (1806-18)
ANTEDATERING: vnnl. eerst bemoeizuchtige stoutheyd [1696; Meriton, 21]
Later: Bemoeizucht en Babbelaary [1785; Wolff/Deken 5, 207] (EWN: 1806-18)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bemoeien* [zich mengen in] {bemo(e)yen [bemoeilijken] 1495} van be- + moeien.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

bemeuje (ziech) (ww. wdkd.) zich mengen in; Nuinederlands bemoeyen <1646>.

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

bemoei’en onoverg. (bemoeide, heeft bemoeid), zich bemoeien met andermans zaken. Kijkt U, ik wil niet bemoeien, het is een interne aangelegenheid... (Rappa 1981: 36).
— : bemoeien met, zich bemoeien met. Hij vraagt of hij weg moet gaan. Misschien willen wij liever niet met hem bemoeien (Doelwijt 1969: 30).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bemoeien (zich --) (Duits (sich) bemühen)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bemoeien ‘zich mengen in; zich met iets bezighouden, zijn best op iets doen’ -> Deens † bemøje ‘zich inspannen’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors bemøie ‘zich inspannen’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds bemöda sig ‘zich inspannen’ (uit Nederlands of Nederduits); Ambons-Maleis bamuyen ‘zich mengen in’; Negerhollands moei ‘zich mengen in; zich met iets bezighouden’; Sranantongo bumui, mumui ‘zich mengen in; bemoeienis’; Surinaams-Javaans bumui ‘zich bemoeien met andermans zaken’ .

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bemoeien* zich mengen in 1637 [Statenvertaling; 1 Petrus 4: 15]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut