Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bekeren - (tot inkeer brengen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

keren ww. ‘omdraaien’
Onl. kēron ‘wenden; veranderen’ in thie kierit seo an thurrithon ‘die de zee verandert in droog land’ [10e eeuw; W.Ps.], Philippus in cytiam kerde ‘Philippus trok naar Scytië’ [1151-1200; Reimbibel]; mnl. keren ‘zich omdraaien’ [1240; Bern.], o.a. ook ‘omzetten; teruggeven’ in dat ict latijn in dietsche soud keren ‘dat ik het Latijn in de volkstaal zou omzetten’ [1276-1300; CG II], diefte willic dat men tvi scatte kere ‘ik wil dat men gestolen goed dubbel zal terug betalen’ [1285; CG II].
Os. kērian (mnd. keren); ohd. kēren (nhd. kehren); ofri. kēra (nfri. keare); alle ‘keren, draaien, wenden e.d.’, < pgm. *kaizjan-. Daarnaast met dezelfde betekenis oe. cerran, cierran (ne. char ‘schoonmaken’) < pgm. *karjan-.
Verdere herkomst onbekend. De variatie pgm. *kaiz-/*kar- is vanuit het Proto-Indo-Europees niet verklaarbaar. De Germaanse woorden staan bovendien volledig geïsoleerd. Verband met Armeens kikel ‘buigen’ en Russisch dial. žíchat' ‘buigen’, uit pie. *gei- ‘draaien’ (IEW 355), is dan ook zeer speculatief.
Al in de vroegste Nederlandse teksten heeft dit woord een grote verscheidenheid aan betekenissen, zowel overgankelijk als onovergankelijk. Dat geldt ook voor de andere Germaanse talen. Het is dan ook moeilijk te bepalen wat de oorspr. betekenis geweest zal zijn.
bekeren ww. ‘tot een geloof of mening (doen) overgaan’ Onl. bekēron ‘afwenden, omkeren, bekeren’ in bekēre uvil fīondon mīnon ‘wend het kwaad naar mijn vijanden’, bikiert uuerthan ‘bekeerd worden’ [beide 10e eeuw; W.Ps.]; mnl. bekeren ‘tot het geloof (doen) overgaan, (zich) verbeteren’ [1240; Bern.], ‘afbrengen, afhouden, afwenden (van)’ in dat hise also bekirde van haren sonden ‘dat hij hen afbracht van hun zonden’ [1265-70; VMNW], ‘zich bekeren’ in die te gode hen bekiren ‘die zich tot God bekeren’ [1265-70; VMNW], ‘zich wenden (tot)’ in si ... ne wisten waer hem bekeren ‘zij wisten niet waarheen ze zich moesten wenden’ [1285; VMNW]. Afleiding van keren ‘wenden’ met het voorvoegsel → be-.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bekeren* [tot inkeer brengen] {bekeran [terugwijken] 901-1000, bekeren [wenden , zowel in de zin van ‘afhouden van’ als ‘brengen tot’, ook ‘brengen tot het juiste geloof’] 1201-1250} van be- + keren. Werd gebruikt als vertaling van latijn convertere.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bekeren (vert. van Latijn convertere)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bekeren ‘tot inkeer brengen; tot geloof brengen’ -> Negerhollands bekeer ‘tot inkeer brengen; tot geloof brengen’; Sranantongo beiker ‘tot inkeer brengen; tot geloof brengen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bekeren* tot inkeer brengen 0901-1000 [WPs]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut