Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bedsermoen - (berisping die in het (echtelijke) bed door de vrouw)

Etymologische (standaard)werken

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

bedsermoen

Het Latijnse werkwoord serere betekent: aaneenrijgen. Daarbij hoort sermo: gesprek. Zoals vele Latijnse woorden is ook dit via het Frans in het Nederlands overgenomen en wel in de vorm sermoen. Oorspronkelijk gebruikte men het in de algemene betekenis: wat iemand zegt, woorden, gepraat. Daarna kreeg het de meer beperkte betekenis van: predikatie in de godsdienstoefening, preek en dan weer speciaal: vermanende, berispende preek.

In bedsermoen is sprake van een berisping die in het (echtelijke) bed door de vrouw aan de man wordt gegeven. Men gebruikte vroeger ook wel de woorden gordijnmis en gordijnpreek, woorden die al in de 17e eeuw voorkwamen. Het Duits heeft Gardinenpredigt, het Engels curtain lecture voor ons bedsermoen.

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

171. Een bedsermoen.

‘Grappige naam voor eene vermaning of terechtwijzing, die een man van zijne vrouw ontvangt, terwijl zij samen te bed liggen.’ In de 17de eeuw in dezen vorm o.a. voorkomend bij Baard, Deugdenspoor bl. 261: ‘Woorden van een Bed-Sermoen’; Ndl. Wdb. II, 1246. Ook was gebruikelijk: gordijnmis (mnl. en 16de eeuwZie Tijdschr. XXI, 89: Daermen smorgens gardijnmetten leest (anno 1524).), gordijnmette; hd. GardinenmesseH. Schulz, Deutsches Fremdwörterbuch, 237.; gordijnpreek; hd. Gardinenpredigt; eng. curtain-lecture. Te vergelijken is een vroegpredikatie doen: dat doet de vrouw, die haren man 's morgens vroeg reeds allerlei aanmerkingen over zijn gedrag maakt (Harreb. II, 199).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut