Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bedillen - (bevitten, betuttelen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bedillen ww. ‘bevitten, betuttelen’
Vnnl. be-dillen ‘veel praten, besturen’ [1599; Kil.].
Afleiding met → be- van het Middelnederlandse werkwoord dillen ‘kletsen’ [1285; CG II, Rijmb.]. De herkomst hiervan is niet zeker. Volgens FvW is het een dialectvorm van mnl. dullen ‘dwaas zijn’ bij het bn. dul, dol ‘dwaas’, en dan te verbinden met oe. dol ‘dwaas’, zie → dol 1 en Engels dull ‘saai’. Het bijbehorende zn. dille, delle ‘klappei, kletskous’ [1350; MNW] leeft voort in → del 1 ‘slons, slet’.

EWN: bedillen ww. 'bevitten, betuttelen' (1599)
ANTEDATERING: ander luyden zaken bedillende 'de zaken van anderen regelende' [1584; Spiegel, 12]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bedillen* [bevitten, beredderen] {1599} van be- + middelnederlands dillen [snappen, praten], waer dillen [de waarheid zeggen], dille, delle [babbelaarster, meisje]; het woord komt slechts in het nl. voor.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bedillen ww., eerst sedert Kiliaen, die het als hollandisme opgeeft met de bet. ‘actitare, factitare, administrare, regere, imperitare’. De eigenlijke betekenis zal zijn geweest ‘bekletsen’, vgl. mnl. dillen ‘kletsen, leuteren’, dille, delle v ‘klappei’, dan ook ‘meisje’, dial. nog ‘gemeen vrouwspersoon’. Aangezien het alleen in het nl. voorkomt, zal het wel een jong gemaakt woord zijn.

In het skand. is een homoniem, vgl. zw. dial. dilla ‘zwaaien, slingeren’, noorw. dial. dilla ‘met de armen zwaaien, dalla, dulla ‘trippelen ook nd. dallen ‘zwaaien’. (IEW 246). Er kan een verwantschap tussen beide homoniemen hebben bestaan. Verdere aanknopingen ontbreken echter; verband met mnl. dullen ‘dwaas doen’, dul ‘dwaas’ (zie: dol), waarop FW 38 wijst, is hoogst onzeker.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bedillen ww., sedert Kil.: bedillen (“Holl.”) “actitare, factitare, administrare, regere, imperitare”. De ospr. bet. was “be-kletsen”, vgl. mnl. oudnnl. dillen “kletsen, leuteren”, dille, delle v. “klappei”, ook “meisje”, nog dial. (Zaansch) = “gemeen vrouwspersoon”. Deze woorden zullen wel niet oudgerm. zijn, wellicht zijn ’t dialectvormen resp. vervormingen van mnl. dullen “dwaas zijn”, dul “dwaas” (zie dol II). Noorw. dial. dilla “delirium”, dill “geleuter” zijn wsch. ook niet oud. In geen geval mogen wij hiervoor en voor ndl. dille, -en oergerm. vormen *ðilli-ôn-, -anan aannemen.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bedillen 1 o.w. (beschikken), afgeleid van deel 1 of dille 1 (z.d.w.).

bedillen 2 o.w. (berispen), Mnl. id. = spreken, praten; het kan wel onomat. zijn.

Thematische woordenboeken

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Bedillen is afgeleid van ’t Mnl. dillen = praten, spreken, in eenigszins ongunstigen zin, als ons klappen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bedillen ‘bevitten, beredderen’ -> Fries bedille ‘bevitten, beredderen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bedillen* bevitten, beredderen 1599 [Kil.]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal