Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bediende - (dienstbaar zijn)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

dienen ww. ‘dienstbaar zijn’
Onl. thianon ‘eren, dienen’ [10e eeuw; W.Ps.]; mnl. dienen ‘dienen, in dienst zijn (bij)’ [1267; CG I, 108].
Os. thionōn; ohd. dionōn (nhd. dienen); ofri. thiānia (nfri. tsjinje); on. þjóna (tjäna); < pgm. *þewanōn- ‘dienen’, wrsch. een jongere afleiding bij het zn. pgm. *þewa- ‘dienaar, slaaf’, zie → deemoed, → deerne, misschien naar analogie van Latijn servire ‘dienen’ bij servus ‘dienaar, slaaf’, zie → serveren, → serviel.
Verwant met Sanskrit tákti ‘dienen’, Litouws tekėti ‘rennen’, Oudiers teich ‘vlucht’ < pie. *tekw- ‘snel lopen’ (IEW 1059).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bediende [hulp] {1748} < verouderd hoogduits Bediente(r).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bediende znw. m., eerst in de 18de eeuw onder invloed van hd. der bediente in onze taal opgenomen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bediende znw. Onder invloed van nhd. der bediente m. “bediende” gevormd. Dial. en oudnnl. oudnhd. komt bedient ook in een andere bet. transitief voor: = “dienstig”.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

J. van Donselaar (1989), Woordenboek van het Surinaams-Nederlands, Muiderberg

bedien’de (de, -s), dienstmeisje, hulp in de huishouding. Ze heeft op verschillende plaatsen gewerkt bij verschillende Joodse families, als kokkin ook voor kortere tijd bij een van de gouverneurs en als bediende langer dan twintig jaar bij een familie, die haar nog lang maandelijks een kleine financiële steun bleef geven na de beëindiging van haar dienstverband (WS 15-1-1983). - Etym.: In AN in deze bet. veroud. - Syn.: dienst*, meid*.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bediende (Duits Bediente(r))
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bediende ‘hulp’ -> Indonesisch † bedinde ‘huishoudelijke hulp’; Ambons-Maleis badinde ‘hulp’; Javaans dialect bedhindhe ‘hulp’; Negerhollands bedienten ‘hulp’; Surinaams-Javaans bedinde, bedhindhe ‘dienstmeisje, hulp in de huishouding’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bediende hulp 1704 [Hannot&Hoogstraten] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut