Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bede - (gebed, smekend verzoek)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bede zn. ‘gebed, smekend verzoek’
Onl. beda ‘smeekbede’ [10e eeuw; W.Ps.]; mnl. bede ‘smeekbede, dringend verzoek, plechtig gebed’ [1240; Bern.].
Ablautsvorm bij de stam van het sterke werkwoord → bidden, waarvan de herkomst omstreden is.
Os. beda; ohd. beta, bita (nhd. Bitte); ofri. bede (nfri. bea); oe. bedu; got. bida; < pgm. *bedō-.
De betekenissen van bede waren oorspr. ‘gebed tot god’ en ‘verzoek (om geld)’; zie ook → gebed, → bedevaart.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bede* [gebed] {oudnederlands bida (4e nv. enk.) bedon (2e nv. enk.) 901-1000, middelnederlands bede} van bidden.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bede znw. v., mnl. bede, onfrank. beda, os. beda, ohd. beta, ofri. bede, oe. bedu, got. bida ‘bede, verzoek, gebed’. — Zie: bidden

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bede znw., mnl. bēde v. = onfr. bëda, ohd. bëta, os. bëda, ofri. bëde, ags. bëdu, got. bida v. “bede, gebed, verzoek”. Een afl. van den stam van bidden, evenals got. giba v. (zie gave) bij geven. Nhd. bitte v. “verzoek” heeft secundair vocalisme naar ’t ww. bitten, evenzoo ohd. bita v. “het aanbidden” naar ohd. bitten en eventueel ofri. *bida (zie bidden) naar bidda.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bede v., Mnl. bede + Ohd. beta (Nhd. bitte), Go. bida, van denz. stam als ’t v.d. van bidden.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bede ‘gebed’ -> Fries bede ‘gebed’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bede* gebed 0901-1000 [WPs]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut