Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bastaardarend - (donkerbruine schreeuwer (vogel))

Thematische woordenboeken

H. Blok en H.J. ter Stege (2008), De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis, 4e editie, Leidschendam

BASTAARDARENDAquila clanga
Duits Schelladler
Engels Spotted Eagle
Frans Aigle criard
Fries Bastertearn
Betekenis wetenschappelijke naam: donkerbruine schreeuwer. Hoewel de Bastaardarend uiterlijk enige gelijkenis vertoont met de Steenarend, zijn het juist de kleine verschillen met deze soort die hem tot een ‘bastaard’ maakten. Veel meer nog lijkt hij op de iets kleinere Schreeuwarend. Hij wordt daarom ook wel Grote Schreeuwarend genoemd. De Bastaardarend kan in ons land een enkele keer tijdens de doortrek worden waargenomen. Het broedgebied strekt zich uit van Oost-Europa tot aan de Grote Oceaan. De aanwezigheid van water (meren) lijkt zeer belangrijk te zijn: waterratten en watervogels maken een voornaam deel uit van zijn prooi.

K.J. Eigenhuis (2004), Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen, Amsterdam

Bastaardarend Aquila clanga Pallas 1811. In N zelden verschijnende Arendsoort uit Oost-Europa, iets kleiner dan de bij ons evenzeer zeldzame, maar toch (vooral in verband met de Valkerij) beter bekende Steenarend. Vergeleken bij de Steen- of Koningsarend bleven de jachtprestaties van de kleinere Bastaardarend achter, reden voor de naam (bastaard hier: ‘iets mindere soort’, zoals in bastaardsuiker of Bastaardnachtegaal ↑). Fries Bastertearn ↑.
BENOEMINGSGESCHIEDENIS Eykman 1934 (De Levende Natuur 38:365) hanteert de N naam Groote Schreeuwarend, naast de naam Kleine Schreeuwarend voor de er veel op lijkende Aquila pomarina (thans: Schreeuwarend). Albarda 1897 p.56 hanteert de naam Bastaard-arend (zegt dat de soort ten onrechte op de N lijst stond) en Schlegel 1858 de naam Basterd-arend. Westerman [in Herklots 1858]: Basterd-arend (n.a.v. de vangst van een ♀ op het Loo in mei 1855).
Voous 1976 (De Lepelaar 45:10) vermeldt: “De naam Bastaardarend schijnt als boekennaam in de vorige eeuw te zijn ontstaan”. Maar de naam als zodanig wordt al vermeld bij een kopersnede van Matthias Merian in Jonstonus 1660 van een moeilijk te determineren Arend species (vermoedelijk een jonge Zeearend) als volgt: Haliaeetus Adler bastard, Meer Adler. Ws. is de Zeearend hierbij vergeleken met de Steenarend. Aangezien ook Voous memoreert dat de Bastaardarend op veel kleinere prooien jaagt dan de “echte” arend, de Steenarend, zou de naam toch eerder via mensen die met het gedrag van de soort bekend waren (zoals Valkeniers) in het leven moeten zijn geroepen dan door museumornithologen, van wie eerder op maten gebaseerde namen als *Kleine Arend of *Middelste Arend verwacht zouden mogen worden.
De naam Bastaardarend heeft een lichtelijk pejoratieve (ongunstige) inhoud.
In andere talen draagt deze soort zijn naam naar zijn roep (= geschreeuw) (bijv. Gr klangē ‘geschreeuw’), zijn witgevlekte juveniele kleed (bijv. E Spotted Eagle) of zijn, in vergelijking met de Schreeuwarend, dikke snavel (pools Orlik grubodzioby; pools grubo ‘dik’, dziób ‘snavel’; vgl. pools Grubodziób ‘Appelvink’, letterlijk: ‘dikbek’).
ETYMOLOGIE N bastaard bastard (>F bâtard 1190, volgens VT ouder); fries bastert.
De verdere etymologie is onzeker, maar een populaire verklaring is: bastum ‘pakzadel’, door Muilezeldrijvers gebruikt als plaats waar (onwettig) kind verwekt wordt. Ofwel de plaats van verwekking is de ‘schuur’, waar (synoniem) F fils de bast misschien op wijst (got bansts = ‘schuur’) [VT 2000].

Bastertearn Officiële friese naam voor de Bastaardarend ↑ [Boersma 1972]. Fries bastert ‘bastaard’ en fries Earn ‘Arend’. De Vries 1911 had een “?” waar de friese naam had zullen staan. Op 7 juni 1911 was het eerste friese geval van een Bastaardarend [ViF]. Daarna waren er nog minstens drie wn.en; het fries heeft dus behoefte aan een naam voor deze soort, die bij waarneming meestal de krant haalt.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut