Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bariton - ((zanger met) stem tussen bas en tenor)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bariton zn. ‘(zanger met) stem tussen bas en tenor’
Nnl. baryton [1772; EDale], bariton ‘mannenstem’ [1850; WNT vrij].
Ontleend aan Duits Bariton [17e eeuw] < Italiaans barìtono, afleiding van het Griekse bn. barútonos ‘diep klinkend’, uit barús ‘zwaar, diep’ (verwant met → goeroe, en zie ook → barometer) en tónos ‘toon(hoogte)’ (zie → toon).
Een internationaal woord, waarvan de oorspr. betekenis ‘diepe (mannen)stem in het algemeen’ is. Aanvankelijk concurreerde de aanduiding bariton met bas, die nu ‘laagste mannenstem’ is; af en toe duidde bariton zelfs een stem of muziekpartij aan die lager was dan de bas. Bariton is tevens de naam van twee types muziekinstrumenten. Het eerste is een in de 17e eeuw in Duitsland uitgevonden strijkinstrument dat, naast speelsnaren, ook een aantal sympathische snaren of ‘meetril-snaren’ heeft; het tweede is een verzameling diep klinkende koperinstrumenten, waarvan de tenorhoorn er een is.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bariton [mannenstem tussen bas en tenor] {1772} < hoogduits Bariton of direct < italiaans baritono [idem] < grieks barutonos [diep klinkend], van barus [zwaar] + tonos [toon].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

bariton s.nw.
1. Manstem tussen bas en tenoor. 2. Sanger met 'n stem tussen bas en tenoor. 3. Strykinstrument uit die 18de eeu. 4. Koperblaasinstrument tussen alt en tuba.
In bet. 1 en 2 uit Ndl. bariton (1889 in bet. 2). In bet. 3 en 4 uit Eng. baritone (1685 in bet. 3, 1880 in bet. 4).
D. Bariton (17de eeu), Fr. baryton.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bariton (Italiaans baritono)

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Bariton is de mannenstem, die tusschen de bas (de laagste) en de tenor (de hoogste mannenstem) in staat. (In ’t Gr. beteekende barustonos: zware toon.)

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bariton ‘mannenstem tussen bas en tenor’ -> Indonesisch bariton ‘mannenstem tussen bas en tenor’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bariton mannenstem tussen bas en tenor 1772 [Bouvink] <Duits

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut