Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

barbiesjes - in de uitdrukking naar de barbiesjes wensen/gaan

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

barbiesjes in de uitdrukking naar de barbiesjes wensen/gaan [naar de hel wensen] {1901-1925} is ‘barbiesjes’ een verbastering van Berbice in (voormalig Brits-)Guyana, berucht vanwege zijn moordende klimaat, vandaar naar de barbiesjes gaan [om zeep gaan].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

barrebitjes, zn. mv.: gevangenis, nor, cel. Uitdr. ’t is naar de barrebitjes ‘het is naar de bliksem’. Var. van Ndl. naar de barbiesjes gaan ‘om zeep gaan’. Naar de plaatsnaam Berbice in (Brits-)Guyana, een plaats die berucht was door het moordende klimaat.

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

berrebiesjes, bar(re)biesjes barbiesjes, in uitdr. na de berrebiesjes ‘om zeep’, loop naar de barrebiesjes/barrebiezen ‘loop naar je grootje, loop naar de pomp’, achter in de barbiesjes weunen ‘afgelegen wonen’. Berbice in Brits-Guyana, dat in de 17de eeuw door Zeeuwen, vooral Vlissingers, gekoloniseerd werd, maar in 1713 aan de Fransen verloren ging.

A.A. Weijnen (2003), Etymologisch dialectwoordenboek, Den Haag

berrebiesjes, barrebiesjes (nae de -) weg, om zeep (Zeeland). Lett.: naar Berbice. Berbice was vòòr 1713 een door Zeeuwen gekoloniseerd gebied.
Ghijsen 77.

Thematische woordenboeken

P.G.J. van Sterkenburg (2001), Vloeken. Een cultuurbepaalde reactie op woede, irritatie en frustratie, 2e druk, Den Haag

barbiesjes, barrebiesjes. De verwensing loop naar de bar(re)biesjes! heeft als emotionele betekenis ‘ik walg van je, hoepel op’. Het woord barbiesjes is een verbastering van Barbice, het huidige Brits-Guyana, dat vroeger een Nederlandse kolonie was. Volgens de Summa Encyclopedie (1973) heerst er een moordend, ongezond klimaat. Vanaf 1804 werden Berbice, Demerara en Essequibo door de Engelsen bezet. De verwensing staat gelijk met iemand naar de Mokerhei, naar de hel wensen en betekent letterlijk ‘ga je dood ver van hier in een moordend klimaat maar tegemoet’. Huizinga (1997: nr. 679) noemt ook nog als analoge uitdrukkingen naar Iesjekeep (Essequibo) gaan, naar Jaffa gaan. Bij Harrebomée komt in 1858 de variant ga naar de Berbice! voor.

C.H.Ph. Meijer (1919), Woorden en uitdrukkingen verklaard door Dr. C. H. Ph. Meijer, Amsterdam

Barrebiesjes gaan (Naar de), dood gaan, om zeep gaan. eig. naar Berbice gaan, zooals men ook zei: naar Iesjekeep (voor Essequebo) gaan, naar Jaffa gaan, in Jaffa liggen; dus eigenlijk: ver weg, op een gevaarlijke reis, of naar een ongezond klimaat. Beisje, in de z.g. dieventaal = een dubbeltje. Beis is het hebr. telwoord twee, d. i. de letter b, die als cijfer voor 2 dient, zooals ook in ’t Grieksch ’t geval is. ’t Is dus een muntstuk van twee stuivers, zooals ook het woord dubbeltje dubbelen stuiver beduidt.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

barbiesjes (naar de) ‘naar de hel (eigenlijk: naar Berbice, in Brits-Guyana)’ -> Petjoh naar de barrebeisjes gaan ‘naar de hel, de verdommenis gaan’.

Idioomwoordenboeken

F.A. Stoett (1923-1925), Nederlandsche Spreekwoorden, Spreekwijzen, Uitdrukkingen en Gezegden, drie delen, 4e druk, Zutphen

164. Naar de bar(re)biesjes gaan.

In sommige gedeelten van ons land wordt dit gezegd voor: dood gaan; om zeep gaan, zooals in Friesland: hy giet nei de berbysjes, eig. naar Berbice, het land waar de peper groeit (vgl. hd. ich wollte du wärst wo der Pfeffer wächst) en bekend om zijn moordend klimaat; Harreb. I, 47 b: Ga naar de Berbice. In Kunstl. 146: Je wil toch nou nog nie na de barrebiessies, hè? Vgl. Loop naar de Kanaries (= Canarische eilandenNdl. Wdb. VII, 1215.); naar de Mookerhei, de hel; naar Iesjekeep (= Essequebo) gaan (Archief II, 164; III, 399); hij gaat naar Jaffa en hij is al (of ligt) in Jaffa, een zeehaven van het Heilige Land (Noord en Zuid XXIII, 48; Ndl. Wdb. VII, 114; Eckart 322: he ligt in Jaffa, ist ohnmächtig, krank, tot); zie Winschooten, 91; Brederoo, Sp. Brab. 329; Harreb. I, 351 b en Schuermans, Bijv. 139 b.De Delftsche begraafplaats Jaffa wordt zoo genoemd, omdat zij (in de 2de helft der 19de eeuw) is aangelegd op een terrein van dien naam.) In Antwerpen: Naar Magalen (= Magallanes) zijn, versleten, kapot zijn (Antw. Idiot. 788).

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal