Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

barbarakruid - (plantenfamilie)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

barbarakruid [plantenfamilie] {1873} < middeleeuws latijn herba Sanctae Barbarae [het kruid van de Heilige Barbara], Barbara [de vreemdelinge], vr. van lat. barbarusbarbaar, barbette.

Thematische woordenboeken

W. Deconinck (2019), Plantennamen nader toegelicht, Kortrijk.

barbarakruid
Gewoon barbarakruid | Barbarea vulgaris R. Brown
Stijf barbarakruid | Barbarea stricta Andrz.

Een definitieve verklaring voor de naam Barbarakruid hebben we niet gevonden. In het in het Nederlands vertaalde kruidenboek van Leonhart Fuchs (1501-1566), verschenen in 1549, lezen we over het Barbarakruid: “Sint Barbaracruyt schijnt sijnen naem gevonden te hebben vanden Latijnschen woorden Herba carpentariorum [Kruid van de timmerman; Frans charpentier: timmerman], want also is dit cruyt in Latijn ghenaempt, om des wille dat de timmerlieden, scrijnwerckers ende wagenmakers haer quetsuren daermede plegen te ghenesen. Dwelck die Duytschen gehoort hebbende, hebben dat woort Carpentaria, Barbara gemaect, gelijck sij somtijts in anderen gelijcken cruyden gedaen hebben.” Op het eerste gezicht is die verbastering van Carpentaria naar Barbara toch niet erg overtuigend.

We kunnen ook vermoeden dat de plant toegewijd is aan de heilige Barbara. Zij leefde in de 3de eeuw na Chr. in Nicomedië in Klein-Azië. Ze had zich tot het christendom bekeerd, tegen de wil van haar heidense vader. Die sloot haar op, liet zijn dochter folteren en onthoofdde haar uiteindelijk. Onmiddellijk daarop werd hij door de bliksem dodelijk getroffen. Sint-Barbara is o.m. de schutspatrones of beschermheilige van de timmerlieden en schrijnwerkers omdat, zoals reeds beschreven door Leonhart Fuchs, de plant door die vaklui gebruikt werd om wonden te genezen. Wegens die wondhelende werking van het Barbarakruid is Sint-Barbara ook de beschermheilige van de militairen omdat die blootstaan aan verwondingen. Tenslotte is Sint-Barbara de schutspatrones van alle vaklui die in contact komen met vuur, brand, kruit en bliksem, wat verwijst naar de door de bliksem gedode vader van de heilige Barbara. Tot die categorie behoren dan brandweerlui, vuurwerkmakers, kanonniers, mijnwerkers en steenhouwers. Toen in België nog steenkoolmijnen uitgebaat werden, werd door mijnwerkers op 4 december het naamfeest van Sint-Barbara gevierd. Deze heilige werd vroeger ook bij onweer en bij brandgevaar als beschermheilige aangeroepen. Het is ook mogelijk dat de plant haar naam dankt aan het feit dat de bladeren ervan als een vitaminerijk saladekruid tot in december en meer bepaald tot aan het naamfeest van de heilige Barbara (4 december) nog gevonden en gegeten werden.

De hauwen van Stijf barbarakruid zijn rechtopstaand en stijf naar de stengel toe gericht.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal