Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bamzaaien - (in den blinde trekken van de langste of kortste lucifer)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bamzaaien ww. ‘in den blinde trekken van de langste of kortste lucifer’
Nnl. bamzaaien ‘raden van bijv. het aantal lucifers in de gesloten hand’ [ca. 1940; pers.waarn.], [1972; Endt], ook banzaaien [1943; WNT Aanv.] met -n- < -m- door assimilatie aan de -z-.
Wrsch. gaat het om een ontlening aan Jiddisch baam zajen ‘bij de zajen’, waarin zajen ontleend is aan Hebreeuws zajin ‘zevende letter van het Hebreeuwse alfabet’, wat dan de letterafkorting van zonef ‘staart, penis’ (< Hebreeuws zānāv) zou kunnen zijn, aangezien er vaak ‘strootje’ getrokken wordt met lucifers. Het zou dus kunnen gaan om Jiddische geheimtaal voor ‘bij de staart’.
De vaakst aangehangen etymologische verklaring gaat uit van ontlening aan de Japanse uitspraak van Chinees wan sui ‘10.000 jaren’ (dus ‘vele jaren’), wat sedert het eind van de 19e eeuw in Japan als heilwens geroepen wordt, oorspr. alleen tot de keizer: heika banzai ‘hij leve vele jaren’, en algemener ‘hoera!’. Deze verklaring is echter weinig wrsch.

EWN: bamzaaien ww. 'in den blinde trekken van de langste of kortste lucifer' (ca. 1940)
ANTEDATERING: spelletjes als bamzaaien [1934; Amersfoortsch dagblad/De Eemlander (EC) 30/6]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bamzaaien [loten wie het gelag zal betalen] {na 1950} wordt meestal afgeleid van de japanse gelukwens aan de keizer banzai; een andere mogelijkheid is afleiding van jiddisch baam zajen [bij de staart], waarmee gedoeld wordt op ‘lucifertje trekken’; de vorm zajen is een letterafkorting van zonef [staart, penis].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bamzaaien (van Japans banzai of Jiddisch baam zajen?)
banzaaien (van Japans banzai of Jiddisch baam zajen?)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bamzaaien loten wie het gelag zal betalen 1943 [Aanv WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut