Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

balling - (verbannene)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

balling zn. ‘verbannene’
Mnl. banlinc ‘verbannene’ [1237; CG I, 31], ballinghe (mv.) [1288; CG I, 1273], ballinc [1290; CG I, 1501].
Afleiding van → ban of → bannen met het achtervoegsel → -ling, later met assimilatie -nl- > -ll-.
Mnd. banlink, ballink; mhd. banlinc, ballinc; ofri. balling ‘verbannene’ (nfri. balling ‘verjaagde vogel’ [1869], ‘verbannene’ [1926]).
Doordat het verband tussen de geassimileerde vorm balling en het werkwoord bannen niet meer duidelijk was, kon vnnl. ook een nieuwe synonieme afleiding banneling gevormd worden [1612; WNT recognitie].

EWN: balling zn. 'verbannene' (1237)
ANTEDATERING: als toenaam in: Waltero Banling [1209; Debrabandere 2003]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

balling* [verbannene] {banlinc 1237, en met assimilatie ballinc [verbannene] 1293} van het ww. bannen.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

balling znw. m., mnl. ballinc naast banlinc; dit is de oorspr. vorm, waaruit balling door assimilatie ontstaan is., vgl. mnd. banlink, ballink, mhd. banlinc, ballinc. — Met -ling-suffix van ban, bannen afgeleid.

Banneling heeft de n bewaard, door aansluiting aan het woord bannen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

balling znw., mnl. ballinc (gh) m., met assimilatie uit banlinc, dat ook voorkomt. Evenals mhd. banlinc, ballinc, mnd. banlink, ballink m. een afl. van ban of bannen met het suffix -ling. Banneling heeft onder invloed van ’t ww. bannen de n bewaard resp. opnieuw aangenomen.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

balling* verbannene 1237 [CG I1, 31]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal