Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

bakkeleien - (kibbelen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

bakkeleien ww. ‘kibbelen’
Nnl. bakkeleijen ‘vechten’ [1715; WNT], bakkelaayen [1720; WNT]; reeds vnnl. in samenstellingen als bakkeleiprauwen (mv.) ‘vechtbootjes’ [1620; Haan].
Ontleend aan Oost-Maleis (wrsch. Ambonees Maleis) bakalei dat overeenkomt met standaard-Maleis berkelahi, gevormd uit het voorvoegsel ber- ‘bezig zijn met’ en het zn. kelahi ‘twist, strijd’.
Het woord wordt nu in het Nederlands en het Fries (bakkeleie) alleen nog in de betekenis ‘redetwisten, kibbelen’ gebruikt; de betekenis ‘vechten’ is er verouderd, maar in 1910 vindt men nog Hij was een heldje! Maar heelemaal niet als zoo'n erg bar vechtjassie bedoeld, want bakkeleien deed ie nóóit voor z'n vermaak (WNT vechtjas). In het Fries zelfs nog in 1960: Om twa ûre waerd der in potsje bakkeleid mei in duchtich rivael út 'e klasse ‘Om twee uur werd er een potje geknokt met een geduchte rivaal uit de klas’ (Castelein). De betekenisvernauwing is evenwel al in de 18e eeuw begonnen [1782; WNT].
Lit.: M. Castelein (1960) Tuolleprakkesaesjes, Ljouwert, 75; F. de Haan (1922) Oud Batavia, Batavia, I

EWN: bakkeleien ww. 'kibbelen' (1715)
ANTEDATERING: vnnl. die 't best bakkeleyen kan 'wie het best vechten kan' [1681; Hoerdom, 100]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

bakkeleien [vechten] {1715} < maleis berkelahi [twisten, vechten], van kelahi [twist, strijd], uit het oudindisch.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

bakkeleien ww. < mal. barkalahi, bakalahi ‘plukharen’ (zie nog A. J. Barnouw Ts. 34, 1915-6. 68-71).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

bakkeleien ww. Uit mal. bărkalahi, bakalahi “plukharen”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

bakkeleien ono.w., uit Mal. bĕrkĕlai.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

baklei ww.
Veg, vuisslaan, rusie maak.
Wsk. via Ndl. seemanstaal, wat in 1668 reeds as pleknaam 'Bachaley plaets' aan die Kaap voorkom, uit Laag-Maleis bekkelahi uit Maleis berkelahi 'twis', lett. 'in die hare vlieg'. Eerste optekening in vroeë Afr. in 1731 in die afleiding bakkeluijer (Scholtz 1972), waarna in Afr. by Changuion (1844) in die vorme bakkeleijen en bakkleijen, by Pannevis (1880) in die vorm baklei, by Mansvelt (1884) in die vorm bakklei, by Kern (1890) in die vorme bakleien en bakly, en by Du Toit (1908) in die vorm bakly. Ndl. bakkeleien 'veg, veral met die hande' is sedert die 18de eeu meer gebruiklik en volgens Pannevis (1880) en Mansvelt (1884) bekend in (Plat-)Hollands.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

baklei: “rusie maak, veg”; wsk. via Ndl. seemt. (in 1668 reeds plekn. “Bachaley plaets” aan die Kaap) uit Mal. berkalahi of Lm. bekkelahi; Ndl. bakkeleien sedert 18e eeu meer in gebr. en in WVl. ook ss. bakleislag bek. (Scho TWK 14, 1, p. 6 en NR 7, 1, p. 27).

N. van der Sijs (bezorger) (2003), Uit Oost en West. Verklaring van 1000 woorden uit Nederlands-Indië van P.J. Veth (1889), met aanvullingen van H. Kern en F.P.H. Prick van Wely (1910), Amsterdam. Gebaseerd op: Uit Oost en West. Verklaring van eenige uitheemsche woorden van P.J. Veth uit 1889, recensie van het werk van Veth door H. Kern in De Indische Gids van 1889, en ‘Etymologisch aanhangsel’ (p. 297-350) uit het Viertalig aanvullend Hulpwoordenboek voor Groot-Nederland van Prick van Wely uit 1910

bakkeleien1 [vechten]. Bekend, ook door Van Dale en Franck opgenomen, en door laatstgenoemde als Maleis erkend woord uit de volkstaal dat ‘vechten, plukharen’ betekent. Voorbeelden uit onze schrijvers zal men echter vermoedelijk niet kunnen bijbrengen, tenzij men ze mocht vinden in een of andere klucht of blijspel, of bij komische schrijvers en rijmelaars als Focquenbroch, Rusting en dergelijken. Aan de oorsprong van het woord uit het Maleis kan niet getwijfeld worden en men mag dus ook stellig aannemen dat het door Janmaat [de matrozen] onder het volk is gebracht. Het is het Maleise berkĕlahi, dat in het laag-Maleis, met assimilatie van de r aan de volgende letter, bekkĕlahi wordt uitgesproken. De betekenis is in Maleis en Hollands geheel dezelfde. [V]

bakkeleien2 [vechten]. Door prof. Vercoullie vollediger verklaard dan door Franck, is volgens eerstgenoemde het Maleis bekkelahi voor berkalahi, dat echter nog verder nagegaan kan worden. Waarschijnlijk is dit toestandswoord = ber + kalahi, waarin kalahi teruggaat tot het Sanskriet kalahi, kalaha(h), twist, gekijf. [P]

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

bakkeleien (Maleis berkelahi)

C.H.Ph. Meijer (1919), Woorden en uitdrukkingen verklaard door Dr. C. H. Ph. Meijer, Amsterdam

Bakkeleien, vechten, vooral met vuisten; ontleend aan het laagmaleisch bakkelahi. Langendijk, Ged. 2, 349: “Hoe hospes, staa je daar? je moest wat helpen scheijen; Die maanbekijkers (twistende wiskunstenaars) zijn geen kleintje aan ’t bakkeleijen”.

T. Pluim (1911), Keur van Nederlandsche woordafleidingen, Purmerend

Bakkeleien is een Maleisch woord: bekkalahi (voor berkalahi) = plukharen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

bakkeleien ‘bekvechten’ -> Duits dialect verbakelaien ‘iets slechts doen’; Duits dialect † backeleien, backleien, backeläien ‘met elkaar vechten, afranselen; (meestal over kattekwaad of schade) begaan, plegen, aanrichten’; Deens dialect bakkeleje ‘plagen, dwarszitten; afranselen’ (uit Nederlands of Fries).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

bakkeleien bekvechten 1715 [WNT] <Indonesisch

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal