Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

baileybrug - (noodbrug)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

baileybrug [noodbrug] {1926-1950} < engels Bailey bridge, genoemd naar Donald Coleman Bailey, die de brug in 1940 ontwikkelde.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

Baileybrug (Engels Bailey bridge)

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

baileybrug, hulp- of noodbrug
Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak hadden de bestaande legerbruggen een draagvermogen van niet meer dan 2.6 ton. Vanaf 1940 werden er echter tanks gebouwd die 40 ton wogen en men voorzag dat ze nog zwaarder zouden worden.
Het was aan Donald Coleman Bailey [1901-1985] hier een oplossing voor te bedenken. Bailey werkte vanaf 1919 bij de Experimental Bridging Establishment van het Ministry of Supply.
In juni 1940 kreeg hij opdracht een nieuw type legerbrug te ontwerpen. Die brug moest aan verschillende eisen voldoen. De onderdelen moesten in een standaardtruck kunnen worden vervoerd en in iedere staalfabriek kunnen worden gemaakt. Daarnaast moest de brug eenvoudig en snel te monteren zijn. Bovendien moesten uit de onderdelen zowel zware als lichte bruggen kunnen worden samengesteld.
Bailey maakte de eerste schets voor zijn brug op de achterkant van een envelop. In juni 1941 had een zogeheten proefbrugslag plaats. Daarbij werd een brug van 70 voet lengte in 36 minuten in elkaar gezet. Vanaf dat moment werd de brug op grote schaal geproduceerd, zowel in Engeland als in de Verenigde Staten. Bailey had een soort meccanoconstructie bedacht. Het zwaarste gedeelte, het zogeheten raam, kon door zes man worden gedragen. Door de ramen op elkaar te plaatsen kon de sterkte van de brug worden opgevoerd en de spanwijdte gevarieerd. Het oorspronkelijke ontwerp voorzag in een zogeheten vaste onderdek-brug, maar al snel werd het ontwerp ook toegepast op bovendekbruggen, intrekbare bruggen, hef- en hangbruggen.
De brug speelde een belangrijke rol in Italië, waar de Duitsers de opmars van de geallieerden probeerden te vertragen door alle bruggen achter zich op te blazen. Ook over de Rijn en de IJssel werden talloze baileybruggen gebouwd, die soms zeer lang in gebruik bleven. De baileybrug over de Maas had een lengte van 1200 meter. Veldmaarschalk Montgomery verklaarde dat de geallieerden de Tweede Wereldoorlog niet zouden hebben gewonnen zonder de baileybrug.
Donald Coleman Bailey werd in 1946 geridderd. Op 4 december 1947 werd hij benoemd tot Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau.
Hoewel het woord baileybrug vanaf 1941 wordt gebruikt, staat het pas sinds 1970 in de Grote Van Dale. Salleveldt (1973) vermeldt Baileykluivers voor genisten, zinspelend op de baileybruggen die ze bouwen ‘en waar ze na volbrachte arbeid over hangen te baliekluiven’.
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

houtje-touwtjejas [kledingstuk] (1955). De journalist Bert Stoop (1928-1990) publiceert in Het Vrije Volk van 4 mei 1955 een overzicht van de nieuwe woorden van na de Tweede Wereldoorlog. Hij schrijft: “Vóór 1945 hadden we er geen flauw benul van dat we tien jaar later vertrouwd zouden zijn met woorden als swingnozum, cinemascope en bromfiets. Om over baileybruggen, bulldozers en schuimrubbermatrassen nog maar te zwijgen. Maar sinds onze bevrijders met jeeps ons land binnenreden is dat allemaal anders geworden. In geen enkele dump-winkel ontbreekt dat heerlijke, warme kledingstuk, dat we kennen als Montycoat of houtje-touwtje-jas.” De houtje-touwtjejas is een jas die je sluit door lussen om houten staafjes te doen.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

baileybrug noodbrug 1946 [De Vooys] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut