Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

autodafe - (plechtige terechtstelling van ketters)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

autodafe zn. ‘plechtige terechtstelling van ketters’
Nnl. auto-da-fé ‘voltrekking van het vonnis over een ketter’ [1820; WNT], ‘geloofshandeling, ketterterechtstelling c.q. -verbranding’ [1824; Weiland].
Ontleend aan Portugees auto da fe ‘handeling van het geloof’ (ook de spelling auto-de-fe komt voor) < Spaans auto de fe. Deze uitdrukking bevat het zn. auto ‘daad’ < Latijn āctum (zie → actie), en het zn. fe ‘geloof’ < Latijn fidēs ‘geloof’ (zie → fideel).
Oorspr. werd hiermee de ceremonie aangeduid waarbij voor de terechtstelling het vonnis van de Spaanse Inquisitie aan de veroordeelde ketter plechtig werd voorgelezen. Later werd de betekenis uitgebreid en duidde het ook de terechtstelling zelf aan.

EWN: autodafe zn. 'plechtige terechtstelling van ketters' (1820)
ANTEDATERING: "Auto da Fe", of Vierschaar over Geloofszaaken [1722; Defoe 3, 278]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

autodafe [ketterverbranding] {1820} < portugees auto-da-fé, van auto [daad] + da [van] + [geloof], vertaling van latijn actus de fide [daad van geloof] (vgl. actueel, fideel).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

auto-da-fe (Portugees auto-da-fé)
auto-de-fe (Spaans auto de fe)
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

autodafe [verzoening van ketters met de kerk] (1820). Gerrit Nieuwenhuis publiceerde in 1820 het eerste deel van het achtdelige Algemeen Woordenboek van kunsten en wetenschappen (1820-1829). In dit woordenboek staan diverse vreemde termen die niet eerder in een woordenboek waren opgenomen, zoals autodafe, enfilade, entomologie, efemere, Eskimo, esplanade, grind, waringin, wodanium en zirkoonaarde.

autodafe [verzoening van ketters met de kerk] (1820). Gerrit Nieuwenhuis publiceerde in 1820 het eerste deel van het achtdelige Algemeen Woordenboek van kunsten en wetenschappen (1820-1829). In dit woordenboek staan diverse vreemde termen die niet eerder in een woordenboek waren opgenomen, zoals autodafe, enfilade, entomologie, efemere, Eskimo, esplanade, grind, waringin, wodanium en zirkoonaarde.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

autodafe ketterverbranding 1820 [WNT] <Portugees

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut