Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

autocratie - (alleenheerschappij)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

autocratie zn. ‘alleenheerschappij’
Nnl. autocratie ‘aleenheerschappij’ [1799; WNT Supp.], autokratie ‘id.’ [1824; Weiland], ook ‘staat die door alleenheerschappij bestuurd wordt’ [1949; WNT].
Ontleend aan Frans autocratie ‘id.’ [1794; Rey], een term die in de periode rond de Franse revolutie werd overgenomen uit Grieks autokráteia, gevormd uit autós ‘zelf’ (zie → auto-) en het zn. krátos ‘macht, kracht’ (zoals in → democratie; verwant met → hard). Eerder had het Frans ook al autocrate ‘alleenheerser’ [1768; Rey] < Grieks autokrátēs (bn.).

EWN: autocratie zn. 'alleenheerschappij' (1799)
ANTEDATERING: Autocratie [1793; Vad.lett. 1, 504]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

autocratie [onbeperkte heerschappij] {1799} < frans autocratie of direct < grieks autokrateia [absolute zelfbeschikking], van autos [alleen, zelf] + -cratie.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

outokrasie s.nw.
Absolutistiese regeringsvorm.
Uit Ndl. autocratie (1799).
Ndl. autocratie uit Fr. autocratie of direk uit Grieks autokrateia 'absolute selfbeskikking'. Fr. autocratie uit Grieks autokrateia, 'n samestelling van autos 'self' en krateia 'mag', met lg. van kratus 'magtig'.
Eng. autocracy.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

autocratie (Grieks autokrateia of Frans autocratie)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

autocratie ‘onbeperkte heerschappij’ -> Indonesisch otokrasi ‘onbeperkte heerschappij’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

autocratie onbeperkte heerschappij 1799 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut