Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

auto - (motorrijtuig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

auto zn. ‘motorrijtuig’
Nnl. automobiles (mv.) [1897; WNT Supp.], automobiel [1898; WNT]. Eerder al als bn. automobiel ‘zichzelf in beweging brengende’ [1886; Kramers]. Ook al vroeg de huidige vorm auto [1899; WNT].
Het woord auto wordt algemeen geïnterpreteerd als verkorting van automobiel; beide zijn echter ontleend aan het Frans. Frans automobile ‘zichzelf voortbewegend’ [1861; Rey] is een bn. en werd pas zelfstandig gebruikt als verkorting van voiture automobile, letterlijk ‘zichzelf voortbewegend voertuig’ [1876; Rey]. Het is gevormd uit het voorvoegsel → auto- ‘zelf-’ en het bn. mobile ‘beweegbaar’ (zie → mobiel 1). De verkorte Franse vorm auto [1896; Rey] raakte ook in het Nederlands al heel snel ingeburgerd.
In 1886 bouwden Benz in Mannheim en Daimler in Cannstatt een bruikbare benzineauto. Voornamelijk in Frankrijk kreeg de nieuwe vinding veel steun. In de Nederlandse woordenschat is dat vooral te merken aan de ontleningen van namen van auto-onderdelen, bijv.carburateur, → carrosserie, → carter, → radiateur. Opvallend is dat in Frankrijk het woord auto zelf ten onder is gegaan in de concurrentie met het oudere voiture, dat deze betekenis draagt vanaf 1893 [Rey]. Het Nederlandse equivalent van voiture, → wagen 1, is in het BN als purisme niet ongewoon; in de meeste Belgische dialecten wordt echter net als in het Nederlands gesproken van auto.

EWN: auto zn. 'motorrijtuig' (1897)
ANTEDATERING: automobiele rijtuigen [1895; AHB 11/6]
Later: de eerste automobiel [...] is hier te lande in gebruik genomen [1896; Vlissingsche courant 14/10] (EWN: 1898); auto's [1898; NvdD 12/7] (EWN: 1899)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

auto [wagen] {1899} verkort uit automobiel.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

oto (zn.) auto; Nuinederlands automobiel <1899> < Frans automobile.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

auto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’ -> Indonesisch auto, oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Ambons-Maleis oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Boeginees ôto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Jakartaans-Maleis ótó ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Javaans oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Kupang-Maleis oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Madoerees ōtō ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Makassaars ôto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Menadonees oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Minangkabaus oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Muna oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Sahu oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Papiaments outo ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Sranantongo oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Aucaans oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Saramakkaans otó ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’ ; Arowaks ôto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Tiriyó oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’ ; Sarnami oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’; Surinaams-Javaans oto ‘motorrijtuig op drie of meer wielen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

auto wagen 1899 [WNT auto Suppl]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut