Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

atlas - (vlinder)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

atlas 3 zn. ‘soort vlinder (Attacus atlas)’
Vnnl. atlas ‘id.’ [1767; WNT]. Eerder al als benaming voor andere vlindersoorten bij Maria Sibylle Merian: de kleine atlas en groote atlas [1705; Merian].
Herkomst onzeker. De gangbare opvatting is dat deze vlindersoort is genoemd naar de reus Atlas (zie → atlant) vanwege de grootte van het vleugeloppervlak (het grootste van alle vlindersoorten). Dat daarbij het landkaartachtige uiterlijk van de vleugels een rol zou hebben gespeeld (met gedachte aan → atlas 1 ‘kaartenboek’), is pseudo-etymologie, gezien de datering bij Merian slechts tien jaar na Mercator. Een tweede mogelijkheid, al door het WNT geopperd, is dat de naam verwijst naar de zijdeachtige glans van de vleugels en dan verband houdt met → atlas 2 ‘satijnen stof’. Misschien zijn beide verklaringen juist, waarbij de tweede als oorspr. benoemingsmotief geldt, en waarbij de latere toepassing van de dan al bekende vlindernaam op de reuzesoort op de eerste verklaring berust.
Lit.: M. Merian (1705) Metamorphosis insectorum surinamensium, Amsterdam, 23, 60

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

atlas4 [vlinder] {1705} vermoedelijk zo genoemd naar de reus Atlas vanwege zijn afmetingen.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

atlas vlinder 1705 [Meriam, Metamorphosis insectorum Surinamensium]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut