Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

armatuur - (toerusting, houder, installatie)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

armatuur zn. ‘toerusting, houder, installatie’
Vnnl. armature ‘wapening’ [1577; Werve]; nnl. armatuur ‘krijgstoerusting’ [1745; Meijer]. Andere betekenissen: armaturen ‘afgebeelde wapens als overwinningsteken’ [1734; WNT Supp.], armatuur, ook ‘anker van een magneet’ [1824; Weiland], “het beslag, de ijzeren banden, die de deelen eener machine, enz. zamenhouden” [1847; Kramers], ‘toerusting, bijbehorende onderdelen’ [1892; WNT ketel], ‘houder van een elektrische lamp’ [1919; WNT Supp.].
Ontleend aan Middelfrans armature ‘wapenuitrusting’ [begin 16e eeuw; Rey], inmiddels alleen met technische betekenissen, en zelf weer ontleend aan Latijn armātūra ‘bewapening, uitrusting’, een afleiding van het werkwoord armāre ‘wapenen’, zie → alarm.
De technische betekenissen zijn wrsch. eerst ontwikkeld in het Duitse woord Armatur en van daaruit in het Nederlands overgenomen.

EWN: armatuur zn. ‘toerusting, houder, installatie’; de betekenis 'houder van electrische lamp' (1919)
ANTEDATERING: waterdichte Armaturen [1910; NvdD 6/9]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

armatuur [draagconstructie] {1665} < frans armature [idem] < latijn armatura [bewapening, uitrusting], van armare (verl. deelw. armatum) [van gereedschappen voorzien, wapenen], van arma [uitrusting, wapens].

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

armatuur draagconstructie 1665 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal