Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

applicatie - (toepassing)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

applicatie zn. ‘toepassing’
Vnnl. applicatie ‘het toepassen van een uitwendig geneesmiddel’ [1595; WNT Supp.], ‘toepassing, aanwending’ [1635; WNT Supp.]; nnl. ‘toepassingsprogramma voor de computer’ [1981; Sijs 2001].
Ontleend aan Frans application [1314] < Latijn applicātiō ‘aansluiting’ bij het werkwoord applicāre ‘voegen tegen, aansluiten bij’, gevormd uit → ad- en plicāre ‘vouwen’, verwant met → vlechten. De moderne betekenis van (computer)applicatie is uit het Engels overgenomen, dat het woord application ‘toepassing’ [voor 1398; BDE] zelf weer aan het Frans heeft ontleend.
appliceren ww. ‘toepassen’. Mnl. appliceeren ‘aanwenden, bestemmen’ [1467-90; MNHWS]; vnnl. appliceert (3e pers. ev.) “dat is een woert bi den anderen te voeghen dat bi een dient” [1503; Boutillier], appliceren ‘aanbrengen van uitwendige geneesmiddelen’ [1595; WNT Supp.], ook van het toepassen van een bijbeltekst gezegd [1607; WNT Supp.], ‘toepassen’ [1650; WNT Supp.]. Uit Latijn applicāre. ♦ appliqueren ww. ‘versieren door oplegwerk op te naaien’ [1908; WNT Supp.] is direct ontleend aan Frans appliquer ‘opplakken’ en wordt voornamelijk voor naaldwerk gebruikt. Men ziet echter ook de vorm appliceren in deze betekenis.

EWN: applicatie zn. ‘toepassing’ (1595)
ANTEDATERING: mnl. mine applicacie 'mijn toewijding (??)' [ca. 1460; Pelgrimagie, 51r]
EWN: ♦ appliqueren ww. ‘versieren door oplegwerk op te naaien’ (1908)
ANTEDATERING: Om den Gipsom te appliqueren 'om het gips op te brengen' [1788; Verlichter 2, 88]
Later: geappliqueerde en tulle Voiles [1845; LC 15/7, 4b] (EWN: 1908)
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

applicatie [toepassing] {1595 in de betekenis ‘toediening van geneesmiddelen’} < frans application < latijn applicationem, 4e nv. van applicatio [aansluiting, neiging], van applicare (verl. deelw. applicatum) [aanvoegen, toevoegen, toewenden] (vgl. appliceren).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

applicatie ‘computerprogramma voor bepaalde toepassing’ (Engels application); `toediening, toepassing’ (Frans application)

E.J. Dijksterhuis (1939), Vreemde woorden in de wiskunde

Applicatie (< Lat. applicatio; < applicare = tegen iets aanleggen of laten aansluiten). Aanpassing. Gebruikt in de vertaling van de termen παραβολὴ (parabolische aanpassing), ὑπερβολὴ = (hyperbolische aanpassing) en ἔλλειψις (eliptische aanpassing) van de Griekse oppervlakterekening. Een vlakke figuur X wordt parabolisch aangepast aan een gegeven lijnstuk p, wanneer men een rechthoek construeert, waarvan de oppervlakte gelijk is aan die van X en die p tot zijde heeft. X is nu a.h.w. aan p aangelegd; vd. de naam παραβολὴ < παραβάλλειν = naast iets leggen.
Een vlakke figuur X wordt hyperbolisch aangepast aan een gegeven lijnstuk p met een exces van voorgeschreven vorm, wanneer men een rechthoek construeert, waarvan de oppervlakte gelijk is aan die van X, met zijden q (> p) en r, zodat p een echt deel van q is, terwijl de rechthoek met zijden (qp) en r gelijkvormig is met een gegeven rechthoek. De verkregen figuur steekt nu buiten p uit; vd. de naam ὑπερβολή < ὑπερβάλλειν = er buiten uitgaan.
Een vlakke figuur X wordt elliptisch aangepast aan een gegeven lijnstuk met een defect van voorgeschreven vorm, wanneer men een rechthoek construeert, waarvan de oppervlakte gelijk is aan die van X, met zijden q (< p) en r, zodat q een echt deel van p is, terwijl de rechthoek met zijden (pq) en r gelijkvormig is met een gegeven rechthoek. De verkregen figuur reikt nu niet zo ver als p; vd. de naam ἔλλειψις < ἐλλέιπειν = te kort schieten.
Het begrip aanpassing wordt reeds bij Euclides gegeneraliseerd door in de bovenstaande formuleringen „rechthoek” te vervangen door „parallelogram met voorgeschreven hoeken”. 2) In de differentiaal-meetkunde: isometrische afbeelding van een oppervlak op een ander.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

applicatie ‘toediening, toepassing’ -> Indonesisch aplikasi ‘toediening, toepassing’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

applicatie toediening, toepassing 1595 [WNT] <Frans

applicatie computerprogramma voor bepaalde toepassing 1981 [Mini/micro computer okt. 9, 9] <Engels

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

applicatie, computerprogramma, zoals een tekstverwerker, rekenblad, database enz.

Applicatie: Toepassingsprogramma. (Computerterminologie. Van Ascii tot Z-Modem, 1992)
De applicaties volgen daarbij de ‘look and feel’ van het platform waarop zij draaien. (Software Magazine, januari/februari 1996)
Wanneer u een bestand wilt bekijken of printen en u verkeert in tijdnood kan het soms tergend langzaam duren voordat een applicatie is opgestart. (PC-Active, januari 1997)
Door de mogelijkheid om naast tekstlinks ook applicaties te activeren is het zelfs mogelijk om complete menu’s vanuit askSam te bouwen. Computer! Totaal, mei 1997)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut