Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

apparatsjik - (bureaucraat)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

apparatsjik [bureaucraat] {na 1950} < russisch apparatčik.

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

apparatsjik: starre regeringsbureaucraat met weinig menselijke trekjes; ambtenaar; carrièremaker of streber. Letterlijk betekent het ‘iemand die apparaten bedient’. In Rusland heeft het woord die pejoratieve connotaties niet. Daar (en in de voormalige landen van de Sovjet-Unie) wordt het gebruikt voor een bestuursfunctionaris, een lid van de Communistische Partij of het staatsapparaat. Elders wordt het steeds minachtend in de mond genomen. De Duitse Weltwoche bestempelde Michail Gorbatsjov in 1995 als een ‘verbale apparatsjik die sprak zoals hij het op de partijschool geleerd had.’ Het woord apparatsjik deed zijn intrede in de Nederlandse taal via de verslaggeving en de spionageromans.

De apparatsjiks vormen de nieuwe adel, de deskundigen de moderne geestelijkheid. (NRC Handelsblad, 06/12/1990)
Dat is nou ook toevallig, daar wandelt net een oud-tinnengietstertje het Persmuseum binnen. De voormalige apparatsjik van De Waarheid, tegenwoordig NRC Handelsblad-medewerkster, Elisabeth Etty. (HP/De Tijd, 23/05/2003)

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

apparatsjik (Russisch apparatčik)
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

bolsjewiek [aanhanger van het bolsjewisme, revolutionair] (1917). In 1917, na de Russische Revolutie, werd het Russische leenwoord bolsjewiek in het Nederlands bekend, evenals mensjewiek (‘aanhanger van de Russische sociaaldemocratische partij, gematigder dan de bolsjewieken’). Na de Russische Revolutie van 1917 is Rusland het eerste land ter wereld dat communistisch wordt. Dit staatsbestel wordt later min of meer onder dwang in andere Oost-Europese landen overgenomen, tot de val van de Berlijnse Muur in 1989. Na 1917 werd een behoorlijk aantal Russische leenwoorden bekend met betrekking tot het communisme of de reactie daarop, zoals agitprop, apparatsjik, desinformatie, doema, goelag, intelligentsia, koelak, kolchoz, Komintern, Komsomol, nomenklatoera, politbureau, Pravda, pogrom, samizdat, sovchoz, sovjet, trojka en Tsjeka.

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

apparatsjik bureaucraat 1984 [GVD] <Russisch

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal