Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

apparaat - (werktuig)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

apparaat zn. ‘werktuig’
Vnnl. apparaet ‘bereiding’ [1553; Werve], ‘toebereidselen’ [1583; WNT]; nnl. ‘hulpmiddelen (bij wetenschappelijke arbeid)’ [1768; WNT], ‘werktuig, toestel’ [1862; WNT], ‘personen nodig voor het functioneren van staat. economie, etc.’, bijv. in het ambtelijk apparaat [1935; WNT].
Ontleend aan Latijn apparātus ‘voorbereiding, uitrusting’, als bn. ‘goed voorbereid’, verl.deelw. van apparāre ‘voorbereiden’, gevormd uit → ad- en parāre ‘voorbereiden, gereedmaken’, zie → paraat.

EWN: apparaat zn. ‘werktuig’; de betekenis 'werktuig' (1862)
ANTEDATERING: een fraaye LUGTPOMP met de nodige apparaten (uit een nalatenschap) [1769; Leydse courant 27/5]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

apparaat [werktuig] {apparaet [bereiding] 1553, apparaat [hulpmiddelen] 1592; de betekenis ‘toestel’ 1862} < oudfrans apparat < latijn apparatus [toebereiding, uitrusting, apparaat], van apparare [in orde brengen], van ad [naar, toe] + parare [voorbereiden, toebereiden].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

apparaat (Oudfrans apparat)

P.H. van Laer (1949), Vreemde woorden in de natuurkunde, Groningen/Batavia.

Apparaat (Lat. apparátus = uitrusting, werktuig; apparáre = uitrusten, gereed maken; < → ad- (3), + paráre = bereiden, klaar maken). Toestel.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

apparaat ‘toestel; hulpmiddelen; machinerie’ -> Indonesisch aparat ‘toestel; hulpmiddelen; machinerie, overheidsinstelling, ambtenaren’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

apparaat toestel, mechanisch hulpmiddel 1862 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut