Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

apa - (oud woordelement 'rivier, stroom' in geografische namen)

Thematische woordenboeken

G. van Berkel & K. Samplonius (2018), Nederlandse plaatsnamen verklaard

*apa 'rivier, stroom'
Water- en plaatsnamen met het toponymisch grondwoord *apa 'rivier, stroom' vindt men in Nederland, België, Noord-Frankrijk en Duitsland. Buiten het Germaans komen *apa-namen ook in het Baltische gebied voor. Sommigen gaan uit van een suffix dat uit een Pregermaans substraat is overgenomen en daarna in het Germaans productief werd. Hiervoor zouden ook de (zeldzame) nevenvormen -ip en -up en het ontbreken van verbuiging van het eerste deel pleiten1. Anderen veronderstellen dat *apa een oorspronkelijk Germaanse soortnaam is, verwant met lat. amnis 'stroom, brede diepe rivier' en Oudiers abann 'rivier', kelt. *abon-, en dat de namen op apa samenstellingen zijn; op een oorspronkelijke soortnaam wijzen de Nederlandse plaatsnamen → Epe, → Epen en → Appen en de Groningse waternaam Apt2. Minder waarschijnlijk is de voorgestelde vroege ontlening aan Gallisch abona, die met Germaanse klankverschuiving en inkorting zou hebben geresulteerd in *apa3. De normaal verschoven Germaanse vorm ap- staat naast de onverschoven vorm die men terugvindt in o.a. Geliep (± 107 kopie 11e eeuw Gelduba, naast 904 Geldapas) en in de volksnaam Mandubii (vergelijk in het noorden de Menapii)4. De Nederlandse namen hebben in het eerste deel een overwegend Germaans karakter en dit geldt voor 80% van alle *apa-namen5. Zij behoren tot een jongere laag van prehistorische waternamen, productief tot in de volksverhuizingstijd6. Een terminus ante quem is dat zij in Duitsland de Hoogduitse klankverschuiving (ca. 5e eeuw) hebben doorgemaakt7. De verspreiding tot in Noord-Frankrijk wijst op Frankische migratie. Het merendeel van de waternamen met *apa is in Nederland tot plaatsnaam geëvolueerd8: →Bruneppe, → Gennep, → Gulpen, → Jisp, → Weesp.
Lit. 1Westfälische Forschungen 12 (1959), Krahe-Meid 1967 223v, Bach 1981 1 151 assimilatie, 2Dittmaier 1955 passim, 3Van den Eynde e.a. 2016 322, 4Gysseling 1969 12, 5Dittmaier 1955 93, 6Philologia Frisica 5 (1969) 42, 7MVN 27 (1951) 4, 8Schönfeld 1955 114v, Dittmaier 1955 passim.

Hosted by Meertens Instituut