Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

anekdote - (amusant kort verhaal)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

anekdote zn. ‘amusant kort verhaal’
Nnl. anecdote ‘id.’ [1785; WNT].
Via Frans anecdote uit Latijn anecdotum < Grieks anékdoton, de onzijdige vorm van anékdotos ‘niet uitgegeven’, gevormd uit → a- ‘niet-’ en een bn. bij ekdidónai, o.a. ‘uitgeven’, dat weer gevormd is uit ek ‘uit’ (verwant met Latijn → ex-) en didónai ‘geven’, zie → datum.
Het woord ontleent zijn bekendheid aan de titel Anékdota (letterlijk dus ‘ongepubliceerd’) van een postuum gepubliceerd werk van de Byzantijnse geschiedschrijver Prokopios (ca. 500-560). Deze schreef zeven boeken waarin hij keizer Justinianus I ophemelde, maar zijn achtste was een schandaalkroniek vol roddelverhalen over het hofleven rond de keizer. Dat heette Anékdota, omdat het pas na Justinianus' dood gepubliceerd kon worden. Deze titel werd opgevat als een vrouwelijk enkelvoud en is zo in het Frans overgenomen.

EWN: anekdote zn. ‘amusant kort verhaal’ (1785)
ANTEDATERING: Anecdoten 'geheime geschiedenissen' [1734; E.Mercurius 45, 1, 92]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

anekdote [verhaal uit het leven van historisch persoon, amusant verhaaltje] {1800} < frans anecdote < latijn anecdotum < grieks anekdota [dat wat niet uit handen is gegeven, niet vrijgegeven voor publicatie]; in de beperkte betekenis van ‘merkwaardige verhalen over beroemde personen’ stamt het van de 6e-eeuwse geschiedschrijver Procopius, die het laatste deel van zijn historiewerk als een toekomstig aanhangsel niet uit handen wilde geven uit angst voor keizer Justinianus; hij noemde het anekdota (o. mv. van anekdotos), van ontkennend a(n) + ekdotos, verl. deelw. van ekdidōmi [ik geef uit handen], van ek [uit] + didōmi [ik geef].

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

anekdote

De letterlijke betekenis van het Griekse meervoud an-ek-dota is: niet-uitgegeven (geschriften). Men bedoelde er mee: voor het eerst uitgegeven schrifturen die kleine historische bijzonderheden over vermaarde personen bekend maakten. In het Latijn noemde men ze inedita. Thans verstaan wij onder het woord anekdote: een gedenkwaardigheid, een historische trek, een levensbijzonderheid, een kort en geestig verteld voorval en vooral een zodanig dat men voor waar gebeurd laat doorgaan. De betekenis van het woord anekdote is al geruime tijd niet ver meer verwijderd van die van het woord mop. In de Camera spreekt Hildebrand over ‘een splinternieuwe anecdote van drie Leidenaars, waar hij met zijn gehele familie tot schreiens toe om gelachen had’. Het is duidelijk dat hier van een mop sprake is.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

anekdote znw. v., eerst nnl., ook hd. eerst sedert de 18de eeuw < fra. anecdote < lat. anecdotum. Het woord vindt zijn oorsprong in de titel van het boek Anékdota ‘nog niet uitgegeven, dus nieuwe, spannende geschiedenissen’ van Procopius van Caesarea (6de eeuw n. Chr. in Byzantium).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

anekdote znw., eerst nnl. Uit fr. anecdote en dit uit lat. anecdotum > gr. anékdoton, ospr. = “niet uitgegeven, niet bekend gemaakt”. Ook elders ontleend.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

anekdote ‘amusant verhaal’ -> Indonesisch anékdote ‘amusant verhaal’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

anekdote amusant verhaal 1800 [WNT wijzen] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut