Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

amnestie - (algemene kwijtschelding van straf)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

amnestie zn. ‘algemene kwijtschelding van straf’
Vnnl. amnistie [ca. 1610; WNT Supp.], amnestie [1632; WNT Supp.].
Via Frans amnestie ‘algemene kwijtschelding van straf’ [1550; Rey] (nu verouderd, ten gunste van de nevenvorm amnistie [1546; Rey]) en Latijn amnēstia ‘id.’ ontleend aan Grieks amnēstía ‘id.’. De oorspr. betekenis van dit Griekse woord is ‘het vergeten zijn’ (waaruit ook → amnesie), een abstractum bij het bn. ámnēstos ‘onherinnerd, onbekend’, gevormd uit → a- ‘on-, niet-’ en mnēstós bij een wortel mnē(s)-/mnā(s)- zoals die voorkomt in bijv. mi-mnḗ-skein ‘(iemand aan iets) herinneren’, mi-mnḗ-skesthai ‘denken aan’, mnẽma ‘gedenkteken’.
De bijbehorende wortel pie. *mn(e)h2- is, naar men aanneemt, een uitbreiding van *men- ‘denken’ dat voorkomt in Grieks ménos ‘wilskracht, drift, woede’ en maínesthai ‘razen, woeden’ (zie → manie). Bij deze wortel horen ook → manen 2 en → menen, en Latijnse leenwoorden met men-, bijv.mensa, → mentaal.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

amnestie [generaal pardon] {1610} < frans amnestie < latijn amnestia < grieks amnèstia [vergeetachtigheid, amnestie], van ontkennend a + mnèstis [het (weer) denken aan], van mnaomai [ik herinner mij].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2007), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Supplement, Stellenbosch

amnestie s.nw.
Alg. kwytskelding van straf of vervolging.
Uit Ndl. amnestie (1610). Eerste optekening in vroeë Afr. op 18 Junie 1709 in die aanhaling "een generaale amnestie te doen publiceeren" (Resolusies van die Politieke Raad, C.27).
Ndl. amnestie uit Fr. amnestie uit Latyn amnestia uit Grieks amnestia 'vergeetagtigheid', met lg. van amnestos 'vergete', gevorm van die ontkennende woorddeel a en mnasthai 'onthou'.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

amnestie (Grieks amnèstia)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

amnestie ‘generaal pardon’ -> Indonesisch amnésti ‘generaal pardon’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

amnestie generaal pardon 1610 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut