Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

ammehoela - (nooit van mijn leven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

ammehoela tw. ‘nooit van mijn leven’
Nnl. am(m)ehoele, amenoele, aan me hoela [ca. 1928; Sanders 1993].
Wisselvorm van ammenooitniet, dat zelf weer een eufemistische variant is van aan me reet. De uitroep gaat “eventueel gepaard met een klap op de eigen, even naar achteren gedrukte bil” (Endt 1972). De term ontstond aan de Revue in Amsterdam als woordspeling op de naam van de Afghaanse koning Amanoellah (1892-1960). Deze moest in 1929 aftreden, nadat zijn pogingen om zijn land naar westers model te hervormen tot een burgeroorlog hadden geleid. De uitroep is ten onrechte toegeschreven aan de komiek Johan Buziau.
Lit.: Sanders 1993; Coster 1998

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

ammehoela [nooit van mijn leven] {ca. 1928} naar koning Amanoellah van Afghanistan (1892-1960), die door zijn volk werd verjaagd en die ze nooit meer terug wilden zien.

Thematische woordenboeken

E. Sanders (1993), Eponiemenwoordenboek: Woorden die teruggaan op historische personen, Amsterdam

ammehoela, nooit van mijn leven
Omstreeks 1928 werd in een Amsterdamse revue een tweespraak opgevoerd die een getuige zich als volgt herinnert. Zegt de een: ‘Ik ben de koning.’ ‘Ha, ha, jij koning? Aan me hoela’, lacht de ander, terwijl hij met zijn hand op zijn naar achteren gestoken bil slaat. Waarop de eerste: ‘Ja, ik ben koning Amenoellah!’Op meerdere plaatsen is deze dialoog toegeschreven aan revuekomiek Johan Buziau. De teksten van Buziau zijn niet bewaard gebleven, maar in recensies wordt een en ander niet genoemd en volgens Buziau-kenners is het onwaarschijnlijk dat deze act door hem werd opgevoerd. Buziau bedacht wel het woord foetsie, maar de geestelijke vader van ammehoela is nog niet achterhaald.
Over de koning is wel van alles bekend. Amanoellah werd op 1 juni 1892 geboren in Kabul, de hoofdstad van Afghanistan. Hij was daar regent toen zijn vader, de verlichte Habib Oellah, in februari 1919 werd vermoord. Zijn oom werd als de nieuwe emir gekozen, maar Amanoellah beheerste de schatkamer en wapenarsenalen en het leger koos zijn kant. Op 27 februari 1919 - 9 Hut 1299 plaatselijke tijd - werd hij officieel gekroond. In de jaren daarna probeerde koning Amanoellah zijn land naar Westers model te hervormen. Hij schafte de veelwijverij af en zette zich samen met zijn vrouw Soeraja in voor de vrouwenemancipatie. Onderwijs werd verplicht gesteld, de eerste meisjesschool werd opgericht en kinderhuwelijken werden verboden.
In december 1927 vertrok Amanoellah voor een tournee door Europa. ‘Ik zal naar mijn land terugkeren met de beste dingen die ik in de Europese samenleving heb ontdekt’, verklaarde hij bij zijn vertrek. In juli 1928 keerde de vorst terug, en wel achter het stuur van een in Engeland gekochte Rolls Royce!
Amanoellah was erop gebrand de hervormingen te versnellen en te verbreden. Drie maatregelen zorgden voor een enorme ophef: geen polygamie meer voor regeringsfunctionarissen (tot dan toe vrijgesteld van deze maatregel), vrouwen mochten zelf beslissen of ze een sluier droegen en in Kabul was iedereen verplicht Westerse kleding te dragen.
Een storm van protest brak los. Men twijfelde aan Amanoellahs trouw aan de islam en het gerucht deed de ronde dat hij zich bij zijn bezoek aan de paus heimelijk tot het katholicisme had laten bekeren.
Onder leiding van de orthodox-soennitische geestelijkheid braken in november 1928 opstanden uit. Begin januari 1929 zag Amanoellah zich genoodzaakt de meest aanstootgevende maatregelen te herroepen, maar de burgeroorlog was niet meer te stoppen. Op 14 januari trad hij af ten gunste van zijn oudste broer. Toen die drie dagen later werd verdreven door een roverhoofdman probeerde Amanoellah de macht weer in handen te krijgen, maar hij werd verslagen. In mei 1929 vertrok hij voorgoed naar Europa, waar hij een veelbesproken society-figuur werd.
‘Die tik met de rechterhand op de rechterbil bij de gierende uithaal ammehoela’, heet het ergens, ‘was om aan te geven dat de koning van zijn volk een schop onder zijn achterste had gehad.
Ammehoela of aan me hoela werd een nette variant van aan me reet.
Amanoellah stierf op 25 april 1960 in Zürich, achtenzestig jaar oud. Hij werd begraven in Jalalabad, naast zijn vermoorde vader.
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

ammehoela [uitroep] (1928). Rond 1928 raakt via een Amsterdamse revue de uitroep ‘aan me hoela’ in omloop. Deze variant van ‘aan m’n reet’ bevat een verwijzing naar de Afghaanse koning Amanoellah (1892-1960), die zijn land in de jaren twintig van de vorige eeuw wilde hervormen naar westers model. De hervormingen leidden echter tot hevige protesten onder de bevolking, waardoor de koning in 1929 moest aftreden. In de revue leidde dit tot de volgende dialoog. “Zegt de een: ‘Ik ben de koning.’ ‘Ha, ha, jij koning? Aan me hoela’, lacht de ander, terwijl hij met zijn hand op zijn naar achteren gestoken bil slaat. Waarop de eerste: ‘Ja, ik ben koning Amanoellah!’”

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

ammehoela tussenwerpsel: nooit van mijn leven! 1928 [Sanders 1993]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut