Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

amber - (verhard uitscheidingsproduct van walvissen; barnsteen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

amber zn. ‘verhard uitscheidingsproduct van walvissen; barnsteen’
Mnl. emmer ‘(walvissen)amber’ [1287; Nat.Bl.D], dammersteen (met lidwoord) ‘barnsteen’ [1287; Nat.Bl.D]; vnnl. aychterstein, of ammeren ‘barnsteen’ [1515; Murmellius], Aembren ofte barrensteen [1516; WNT], amer, amber [1567; Nomenclator]; ook als stoffelijk bn. in mnl. eynen emmeren pater noster ‘een amberen paternoster’ [1396; Claes 1994a].
Al dan niet via Frans ambre [ca. 1200; Rey] ontleend aan middeleeuws Latijn ambar < Arabisch ʿanbar ‘grijze amber’, dat wrsch. weer uit het Perzisch is overgenomen. De Middelnederlandse vormen vertonen assimilatie van -mb- naar -mm-; onder invloed van Franse of Latijnse vormen is de -b- weer teruggekeerd.
Amber spoelt als uitscheidingsproduct van walvissen aan aan de kust en behoort tot de klassieke medicinale wondermiddelen. Het wordt ook wel witte of grijze amber genoemd, ter onderscheiding van de zogenoemde gele amber, een andere naam voor → barnsteen ‘fossiele hars’, wrsch. omdat barnsteen van oudsher ook vooral aan kusten wordt gevonden, met name aan de Oostzeekust.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

amber [barnsteen, harssoort] {emmer, ammer 1396, aembren 1516} < oudfrans ambre < middeleeuws latijn ambra < arabisch ʽanbar [grijze amber], vgl. akkadisch amru [een specerij].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

amber znw. m., ouder nnl. ook ambra, ambar, ammar, mnl. ammer, amber, emmer, ember vooral ‘barnsteen’, mnd. ammer, mhd. amber, over fra. ambre, mlat. ambra < arab. ‘anbar (dus met assimilatie van nb > mb), de naam voor een reukstof, die als geneesmiddel zeer gewaardeerd werd en uit India naar het Westen kwam.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

amber znw., in de 17e eeuw ook ambra, ambar, ammar (ook o.), mnl. ammer, amber, emmer, ember (rn. o.?), mnl. meer dan nu speciaal voor “barnsteen” gebruikt. Evenals mhd. amber, ȃmer m. (nhd. amber, ambra m.) “(grijze) amber”, mnd. ammer “barnsteen”, eng. amber-gris “(grijze) amber”, amber “amber, barnsteen” uit mlat. it. ambra en dit uit arab. anbar “(grijze) amber”. De vorm met mm is bij ons klankwettig, mb is aan voortdurenden of hernieuwden invloed van het lat. woord of daaruit ontstane vormen uit andere talen toe te schrijven.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

amber o., Mnl. amber, uit Fr. ambre, van Sp. ambar, van Ar. anbar; de Ar. hebben het van het Perz. ambar uit Skr. ambara.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

amber (Frans ambre)

R. Dozy (1867), Oosterlingen, verklarende lijst der Nederlandschen woorden die uit het Arabisch, Hebreeuwsch, Chaldeeuwsch, Perzisch en Turksch afkomstig zijn, 's-Gravenhage

Amber
Is uit het Arab., waarin het anbar geschreven, maar ambar of amber uitgesproken wordt, daar de n voor de b als m luidt, in bijna alle Europeesche talen overgegaan. Het Sp. en Port. hebben het woord, zoowel met, als zonder het Arab. lidwoord al.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

amber ‘barnsteen; harssoort’ -> Indonesisch amber ‘barnsteen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

amber barnsteen, harssoort 1516 [WNT Suppl] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut