Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

alteratie - (verandering)

Etymologische (standaard)werken

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

alteratie [verandering] {1494-1512 in de betekenis ‘verwarring’; de huidige betekenis ca. 1540} < frans altération < middeleeuws latijn alterationem, 4e nv. van alteratio [verandering], van alterare (verl. deelw. alteratum) [veranderen], van alter [de ander, anders].

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2011), Limburgs etymologisch woordenboek: de herkomst van de woorden uit beide Limburgen, Zwolle

alteratie, antrasie, ontrasie, netraasje, zn.: ontsteltenis, opwinding, schrik, ontroering. Algemeen in BN dialecten. Vnnl. hy ghecreech zulcke inwendighe alteratie ende veranderinghe al tlichame duere (N. Despars 1522-97). Antratie met l/n-wisseling uit alteratie < Fr. altération, eigenlijk ‘wijziging (van stem, gemoedsgesteldheid)’.

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

alteratie, antratie, zn.: ontsteltenis, schrik, ontroering. Ook Vlaams. Vnnl. hy ghecreech zulcke inwendighe alteratie ende veranderinghe al tlichame duere (N. Despars 1522-97). Antratie met l/n-wisseling uit alteratie < Fr. altération, eigenlijk ‘wijziging (van stem, gemoedsgesteldheid)’.

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

alt(e)ratie (B, E, R, W, ZO), antratie (E, G, W), entratie (G), aratie (B), zn. v.: ontsteltenis, schrik, ontroering. Vnnl. hy ghecreech zulcke inwendighe alteratie ende veranderinghe al tlichame duere (N. Despars 1522-97); Nnl. 1773 altrasse; 1800 van al de bloedige antraessen, Gent (LC). Aratie is wsch. beïnvloed door arage. Antratie met l/n-wisseling uit alteratie (ook Wvl.) < Fr. altération, eigenlijk 'wijziging (van stem, gemoedsgesteldheid)'. Ook gantreerd (G, W) < galtreerd (W, ZO) < gealtereerd 'ontdaan', veraltereren, verantereren (W), veraltanteren (A), veralteratie (ZV). Aratie door contaminatie met arage.

F. Debrabandere (2002), West-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de West-Vlaamse woorden, Amsterdam

alteratie, zn. v.: ontsteltenis, schrik. Ook antratie, ontratie. Fr. alteration, eigenlijk ‘wijziging (van stem, gemoedsgesteldheid)’. Deze oorspronkelijke betekenis vinden we nog bij N. Despars (1522-97): ‘Hy ghecreech zulcke inwendighe alteratie ende veranderinghe al tlichame duere’.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

alterasie [+]: “ontsteltenis, skrik, verbouereerdheid, vrees”; Ndl. alteratie (soos Fr. altération) sedert 16e eeu in dié bet. bek., nog in 17e eeu by vRieb wat ook gealtereerd (vgl. Afr. veraltereerd) ken (sedertdien blb. veroud.), asook (weer eens soos Fr.) in bet. “verandering”, so ook Eng., maar tans onbek. in Ndl. en Afr.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

alteratie (Frans altération)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

alteratie verandering 1528 [Vorstermanbijbel] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut