Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

alpengierzwaluw - (vogel (Apus melba))

Thematische woordenboeken

H. Blok en H.J. ter Stege (2008), De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis, 4e editie, Leidschendam

ALPENGIERZWALUWApus melba
Duits Alpensegler
Engels Alpine Swift
Frans Martinet alpin
Fries Alpengûlswel
Betekenis wetenschappelijke naam: pootloze meelkleurige. Het element ‘Alpen’ heeft betrekking op zijn biotoop in hoog gelegen rotsachtig gebied. In Nederland wordt hij sporadisch waargenomen. Voor het eerst in 1952. Het Friese woorddeel gûl komt van gûle, huilen.

K.J. Eigenhuis (2004), Verklarend en etymologisch woordenboek van de Nederlandse vogelnamen, Amsterdam

Alpengierzwaluw Apus melba (Linnaeus: Hirundo) 1758. Gierzwaluwsoort, die af en toe naar de Lage Landen afzakt, maar thuis hoort in de bergachtige streken (alpen) van Zuid-Europa. Omdat de vogel extreem korte poten heeft (Lat apus ‘pootloos’), is de ‘biotoop’ van de vogel het luchtruim, eventueel ook boven de bergweiden, maar niet de bergweiden (= alpen, alpenweiden) zelf. Calkoen 1903 heeft Alpen-Gierzwaluw.
Fries Alpengûlswel ↑. Ook in F, D, E en zweedse naam is er de verwijzing naar de ‘alpen’. Houttuyn 1763 vermeldt als naam voor Linnaeus’ 8e ‘Zwaluw’, “Hirundo Melba”, Spaansche Gierzwaluw (“Men vindtze in Spanje, inzonderheid aan de Straat van Gibraltar”). Schlegel 1858 noemt, zoals in deze uitgave gebruikelijk, geen N naam omdat de soort dan nog nooit in N vastgesteld is, maar wel “Cypselus melba ... bewoont het zuidelijk Europa tot op de Zwitsersche Alpen.” – Lat melba is misschien een speelse inkorting van melano-alba ‘zwart-wit’ [Eigenhuis & Swaab 1992, DB], hoewel de combinatie van Lat en Gr in één naam niet gebruikelijk is.
ETYMOLOGIE Alp en Alpen worden in een groot deel van Europa geassocieerd met het centraal-europees gebergte met die naam, Lat hiervoor: Alpes. In vogelnamen moet Alpen echter ruimer opgevat worden. D Alp(e) albe ‘bergweide’. Iers ealp ‘heuvel’. De oorsprong van deze woorden is uit het keltisch [Weekley 1967] of uit een niet-idg taal [vDE 1993]; oorspr. betekenis: ‘bergachtig, vol bergen’. Albion (= Engeland, Schotland) en Alba (ierse naam voor ‘Schotland’) stammen van ditzelfde woord (en mogelijk ook Albanië?). Zie ook Gierzwaluw.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut