Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

allegorie - (uitgewerkte metafoor)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

allegorie zn. ‘uitgewerkte metafoor’
Mnl. na der allegorie [ca. 1440; Harl.]; vnnl. allegory ‘zinnebeeldige verklaring’ [ca. 1540; WNT], algory ‘verzinsel’; in de moderne betekenis sinds de 19e eeuw (WNT).
Via Latijn allēgoria ontleend aan Grieks allēgoría ‘het anders-zeggen’, gevormd uit Grieks állos ‘ander’ (zie → allochtoon) en het werkwoord agoreúein ‘in het openbaar spreken’, afleiding van agorá ‘samenkomplaats’ (zie → aggregaat).

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

allegorie [zinnebeeldige voorstelling] {ca. 1540} < frans allégorie < latijn allegoria < grieks allègoria [beeldspraak], van allos [ander] + agoreuein [in de volksvergadering spreken, vermelden, spreken], van agora [volksvergadering].

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

allegorie (Frans allégorie)

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Allegorie’ (Gr. allos = anders, – agoreuein = spreken; klemtoon op rie) is een soort beeldspraak, waarbij abstracte zaken als deugd, moed, dapperheid, liefde, dood, gerechtigheid, lente, enz. als handelende, levende personen worden voorgesteld.
Bijv. de dood is allegorisch (zinnebeeldig) een oud man met een zeis; de gerechtigheid een vrouw met een blinddoek voor de oogen, terwijl zij in de eene hand een weegschaal, in de andere een zwaard houdt: de blinddoek drukt uit, dat de gerechtigheid zonder aanzien des persoons moet handelen, de weegschaal geeft te kennen, dat zij nauwgezet de schuld moet wegen: d. i. de zwaarte er van moet bepalen en het zwaard beteekent, dat zij over het leven kan beschikken. Ook is volgens sommige Ahasverus (zie aldaar) een allegorie.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

allegorie ‘zinnebeeldige voorstelling’ -> Indonesisch alégori ‘zinnebeeldige voorstelling’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

allegorie zinnebeeldige voorstelling 1460-1470 [Latijns-Middelnederlands Vocabularius, hs. 19.590 Brussel] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut