Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

allee - (laan)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

allee zn. ‘laan’
Mnl. alleie ‘omloop van een toren’ [1392; Debrabandere 1994], ‘pad’ [1444; Stall. I, 73]; vnnl. allee ‘wandelweg’ [1599; Kil.]; nnl. in alleen zyn breede lust-gangen zoo in als buiten den Hoven, aan beide zyden met boomen beplant [1734; WNT].
Ontleend aan Frans allée, een breed toepasbaar woord met als belangrijkste, overkoepelende betekenis ‘laan, gang’, vanaf de 13e eeuw ontwikkeld uit ouder ‘het gaan’ als afleiding van het Oudfranse werkwoord aler ‘gaan’ [11e eeuw] (Nieuwfrans aller), dat meestal, maar zonder zekerheid, via vulgair Latijn *allare < *amlare wordt teruggevoerd op Latijn ambulāre ‘gaan, wandelen’ (zie ook → ambulance), gevormd uit het voorvoegsel amb- ‘rond(om), tweezijdig’ (zoals in bijv.ambitie, → ambivalent, en verwant met → om) en een element dat niet als simplex is geattesteerd maar wrsch. verwant is met Grieks aláomai ‘zwerven’.
De betekenis ‘laan’ ontwikkelde zich onder invloed van de Franse tuinarchitectuur van de 17e eeuw.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

allee [laan] {1513} < frans allée, eig. verl. deelw. van aller [gaan], dat teruggaat op latijn ambulare [wandelen].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

allee znw. v., sedert Kiliaen < fra. allée, gevormd bij het werkw. aller ‘gaan’.

Mnl. al(l)eye v. ‘omgang van een toren’ is uit hetzelfde woord ontleend.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

allee znw., sedert Kil. Uit fr. allée (bij aller “gaan”, oorsprong onzeker.) Reeds vroeger was ditzelfde woord ontleend als mnl. al(l)eye v. “omloop van een toren”.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

allei (zn.) wandelweg, laan; Nuinederlands allee <1599> < Frans allée.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

allee (Frans allée)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

allee laan 1513 [WNT] <Frans

allee tussenwerpsel: komaan 1654 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut