Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

agitatie - (opgewondenheid)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

agiteren ww. ‘verontrusten’
Vnnl. agiteren “neerstelicken doen, oeffenen, steken met sporen, hitsen oft driuen” [1553; Werve], ‘drijven, beroeren’ [1650; Hofman], “drijven, beroeren, anstooken, dikwils doen, schudden” [1668; Koerbagh]; de betekenis ‘gejaagd maken, in opwinding brengen’ komt sinds 1765 voor [WNT].
Ontleend aan Frans agiter [13e eeuw] < Latijn agitāre ‘heen en weer bewegen, in beweging brengen, verontrusten’, een frequentatief van agere ‘brengen, voeren, handelen, doen’ (waaruit → ageren).
agitatie zn. ‘opwinding, actie’. Vnnl. agitatie ‘id.’ [1553; Werve]. Ontleend aan Frans agitation [1355], afleiding van agiter. ♦ agitator zn. ‘volksmenner, onruststoker’. Nnl. agitator ‘id.’ [1847; Kramers]. Ontleend aan Latijn agitātor, afleiding van agitāre.

EWN: ♦ agitator zn. ‘volksmenner, onruststoker’ (1847)
ANTEDATERING: eene rede door eenigen "agitator" 'een redevoering door een volksmenner' [1836; AHB 14/6]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

agitatie [opgewondenheid] {1650} < frans agitation [idem] < latijn agitationem, 4e nv. van agitatio [beweging], van agitare (verl. deelw. agitatum, vgl. agiteren).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Aarts (2017), Etymologisch Dictionairke vaan ’t Mestreechs, Maastricht

azjitatie (zn.) opgewondenheid; Nuinederlands agitatie <1553> < Frans agitation.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

agitatie ‘opgewondenheid’ -> Indonesisch agitasi ‘opgewondenheid’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

agitatie opgewondenheid 1553 [Vd Werve] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut