Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

afmatten - (vermoeien)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

afmatten ww. ‘vermoeien’
Vnnl. afmatten ‘vertragen, slepende houden’ [1642; WNT], ‘vermoeien’ [1654; WNT]. Eerder als simplex mnl. matten ‘afmatten’ [1287; CG II, Nat.Bl.D].
Met → af ‘helemaal, tot het einde toe’ gevormd bij het werkwoord matten, afleiding van het bn.mat 2 in de betekenis ‘moe’.

EWN: afmatten ww. 'vermoeien' (1642)
ANTEDATERING: Door onontworstelbaere stormen afghemat [1613; iWNT onontworstelbaar]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

afmatten [uitputten] {1654} van af + mat5.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

mat III bnw. (“schaakmat” en “moe”), mnl. mat (tt) “schaakmat, machteloos, uitgeput, overwonnen, verzadigd”. Uit ofr. mat “schaakmat, machteloos”. Dit rom. woord (fr. mat, it. matto, mlat. mattus), waarop ook mnd. mhd. mat (nhd. matt), eng. mate “schaakmat” teruggaan, is ontstaan uit arab.-perz. šâh mât “de koning is dood”. In plaats van het volledigere schaakmat komt mnl. scaec ende mat voor: vgl. fr. échec et mat. — Afl.: mnl. matten “mat zetten, afmatten, onderwerpen”, in de eerste bet. nog gebruikelijk. Hiervan nnl. afmatten, nog niet bij Kil.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

afmat ww.
Moeg maak deur groot inspanning.
Uit Ndl. afmatten (1654), 'n samestelling van af en verouderde matten 'vermoei'.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

afmatten uitputten 1654 [WNT]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut