Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

adjudant - (toegevoegd officier; onderofficier)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

adjudant zn. ‘toegevoegd officier; onderofficier’
Nnl. adjudant ‘toegevoegd officier’ [1706; WNT].
Ontleend aan Frans adjudan, adjudant ‘hulpkanonnier’ [1671], ‘toegevoegd officier’ [1776] < Spaans ayudante, teg.deelw. van ayudar ‘helpen’ < Latijn adiūtāre ‘helpen, bevorderen’, frequentatief van adiuvāre ‘helpen, steunen’, gevormd uit → ad- ‘tot, bij’ en iuvāre ‘helpen, bevorderen, steunen’, van onduidelijke verdere herkomst.
De Franse spelling en uitspraak ad- berust op aanpassing aan het Latijn. Het Duits heeft het woord in de 17e eeuw ook aan het Frans ontleend, en nog verder aan het Latijn aangepast: Adjutant.

EWN: adjudant zn. ‘toegevoegd officier; onderofficier’ (1706)
ANTEDATERING: vnnl. de Sergeanten-majors oft den Adjudant 'de sergeant-majoors of de adjudant' [1665; Ordonantien, 7]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

adjudant [officier van de staf] {1706} < frans adjudant [idem] < spaans ayudante < latijn adiutans (2e nv. adiutantis), teg. deelw. van adiutare, intensivum van adiuvare (verl. deelw. adiutum), van ad [naar … toe, tot] + iuvare [helpen].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

adjudant znw. m., eerst nnl. < fra. adjudant < lat. adiūtans (de door FW overwogen mogelijkheid van overname < spa. ayudante kan buiten beschouwing blijven).

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

adjudant znw., eerst nnl. Of uit fr. adjudant òf uit spa. ayudante (beide van lat. adiûtans) ontleend: de d kan in ʼt tweede geval aan invloed van fr. adjudant of van lat. ad- toegeschreven worden. Hd. adjutant m. komt direct van het lat. woord.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

adjudant (Frans adjudant)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

adjudant ‘officier van de staf’ -> Indonesisch ajidan, ajudan ‘officier van de staf’; Atjehnees ajidan ‘officier van de staf’; Boeginees ajidâng ‘officier van de staf’; Javaans ajidan, ajudan ‘officier van de staf’; Makassaars ájidân ‘officier van de staf’; Menadonees ajudan ‘initiatiefnemer en persoonlijk assistent’; Papiaments atzjudant ‘officier van de staf’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

adjudant officier van de staf 1706 [WNT] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut