Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

aderlaten - (bloed aftappen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

aderlaten ww. ‘bloed aftappen’
Vnnl. aderlaten [1537; WNT Supp.]. Al eerder mnl. aderslach ‘aderlating’ [1285; CG II, Rijmb.] en eigennaam Blolatere [1204; Debrabandere 1993]. In het Middelnederlands wordt gewoonlijk bloet latene gebruikt: In deser manet saltu bluet laten bi dume ‘deze maand moet u aan de duim aderlaten’ [1253; CG II, Gez.reg.].
Samengesteld uit het zn.ader en het sterke werkwoord → laten in de betekenis ‘laten vloeien’.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

aderlaten* [door het openen van een ader bloed aftappen] {1537} ontstaan uit middelnederlands dat bloet laten ter aderen [aderlaten, een aderlating ondergaan] (waarbij dat bloet meestal werd weggelaten).

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

aderlaten ww., mnl. aderlaten, eerst laat voor (dat bloei) laten ter aderen, waarin als vanzelfsprekend het woord ‘bloed’ verzwegen werd, vgl. mnd. aderlaten naast nhd. (zur) ader lassen.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

aderlaten ww., reeds laat-mnl. In de plaats gekomen van mnl. ter âderen lâten (behalve “aderlaten” ook “adergelaten worden”). = nhd. (zur) ader lassen, mnd. âderlâten. Mhd. reeds ʼt znw. âderlæ̂ʒe v., laat-mhd. ook âderlâʒ (v.? nhd. aderlass m. o.) “aderlating”.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

aderlaten o.w., niet een samenstelling, maar ontstaan uit de uitdrukking een ader laten, Mnl. ter aderen laten; hier gelijk in aflaten is laten = loslaten.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

aderlaten ‘door het openen van een ader bloed aftappen’ -> Deens årelade ‘door het openen van een ader bloed aftappen’ (uit Nederlands of Duits); Noors årelate ‘door het openen van een ader bloed aftappen’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds åderlåta ‘door het openen van een ader bloed aftappen’ (uit Nederlands of Nederduits).

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

aderlaten* door het openen van een ader bloed aftappen 1537 [WNT Suppl]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal