Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

activist - (actievoerder)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

actief bn. ‘bedrijvig, werkzaam’
Vnnl. actief ‘voortvarend, bedrijvig’ [1580; WNT], actif “werckerlijck” [1650; Hofman], ook “vernuftelijck” [1654; Meijer]; nnl. actief ‘werkzaam (van stoffen)’ [1889; WNT], (taalkundig) ‘bedrijvend’ [1937; WNT].
Ontleend aan Frans actif ‘werkzaam, bedrijvig’ [1160] < middeleeuws Latijn activus bij het Latijnse zn. āctum ‘daad, handeling’, verl.deelw. van agere ‘handelen’ (waaruit → ageren).
activeren ww. ‘werkzaam maken, aanwakkeren’. Nnl. activeeren ‘id.’ [1933; WNT Supp.]. Ontleend aan Frans activer [15e eeuw]. ♦ activiteit zn. ‘werkzaamheid, bedrijvigheid’. Nnl. activiteyt ‘werkzaamheid’ [1747; WNT Supp.], ‘bedrijvigheid’ [1872; Dale]. Ontleend aan Frans activité [1425]. ♦ activist zn. ‘iemand die politiek actief is’. Nnl. activisten ‘Duitsgezinde Zweden in de Eerste Wereldoorlog’ [1915; Groene Amsterdammer], ‘Duitsgezinde Vlamingen in de Eerste Wereldoorlog, aanhangers van het Vlaamse activisme’ [1916; WNT Supp.], pas veel later ook buiten deze context activist ‘iemand die politiek (maar buitenparlementair) actief is’ [1984; Dale NN]. Zowel in het Frans als in het Nederlands en het Zweeds tegelijk opgekomen term voor ongeveer hetzelfde begrip. ♦ actief zn. als grammaticale term ‘bedrijvende vorm’, zie → voorwerp.

EWN: actief bn. ‘bedrijvig, werkzaam’; de betekenis 'bedrijvend' (1937)
ANTEDATERING: "actieve" ("bedrijvende") vorm [1846; Brill, 508] (1937)
EWN: ♦ activeren ww. ‘werkzaam maken, aanwakkeren’ (1933)
ANTEDATERING: activeren 'aanwakkeren' in De Smeltoven wordt ... geactiveerd [1837; Ts.Nijverheid 4, 253]
EWN: ♦ activiteit zn. ‘werkzaamheid, bedrijvigheid’ (1747)
ANTEDATERING: geen Activiteit hadden 'niet in functie waren' [1727; E.Mercurius 2, 160]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

activist ‘actievoerder’ -> Indonesisch aktifis ‘man van de daad; iemand die actief is in een (politieke) beweging’.

Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

dienstweigeraar [iemand die weigert aan zijn militaire verplichtingen te voldoen] (1970). R.G. Broersma publiceert Recht voor z’n raap. Jargonboek voor hippe en andere vogels, met veel neologismen op het gebied van seks, drugs en rock-’n-roll, en politiek. Onder meer het woord dienstweigeraar is opgenomen, voor iemand die weigert aan zijn militaire verplichtingen te voldoen. Andere voorbeelden op het gebied van de politiek: actiecomité, actiegroep, actieprogram, activist, consumptiemaatschappij, cultuurpessimist, drop-out, flowerpower, langharig werkschuw tuig, love-in, omturnen, skinhead, vormingsleider, workshop. Op het gebied van seks: bondage, condoomautomaat, dildo, glijmiddel, groepsseks, partnerruil, pot (‘lesbienne’), prikpil, rampetampen, sadomasochisme, spiraaltje. Op het gebied van drugs: amfetamine, bewustzijnsverruimend middel, blowen, chinezen, clean, dealer, dopen, doping, drugs, druggebruiker, flippen, geestverruimende middelen, hasjroker, joint, junkie, lsd-trip, pot, psychedelica, weed. Muziektermen: alarmschijf, diskjockey, folk-rock, folksong, hitparade, piratenzender, popster, tieneridool.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut