Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

activeren - (aanwakkeren)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

actief bn. ‘bedrijvig, werkzaam’
Vnnl. actief ‘voortvarend, bedrijvig’ [1580; WNT], actif “werckerlijck” [1650; Hofman], ook “vernuftelijck” [1654; Meijer]; nnl. actief ‘werkzaam (van stoffen)’ [1889; WNT], (taalkundig) ‘bedrijvend’ [1937; WNT].
Ontleend aan Frans actif ‘werkzaam, bedrijvig’ [1160] < middeleeuws Latijn activus bij het Latijnse zn. āctum ‘daad, handeling’, verl.deelw. van agere ‘handelen’ (waaruit → ageren).
activeren ww. ‘werkzaam maken, aanwakkeren’. Nnl. activeeren ‘id.’ [1933; WNT Supp.]. Ontleend aan Frans activer [15e eeuw]. ♦ activiteit zn. ‘werkzaamheid, bedrijvigheid’. Nnl. activiteyt ‘werkzaamheid’ [1747; WNT Supp.], ‘bedrijvigheid’ [1872; Dale]. Ontleend aan Frans activité [1425]. ♦ activist zn. ‘iemand die politiek actief is’. Nnl. activisten ‘Duitsgezinde Zweden in de Eerste Wereldoorlog’ [1915; Groene Amsterdammer], ‘Duitsgezinde Vlamingen in de Eerste Wereldoorlog, aanhangers van het Vlaamse activisme’ [1916; WNT Supp.], pas veel later ook buiten deze context activist ‘iemand die politiek (maar buitenparlementair) actief is’ [1984; Dale NN]. Zowel in het Frans als in het Nederlands en het Zweeds tegelijk opgekomen term voor ongeveer hetzelfde begrip. ♦ actief zn. als grammaticale term ‘bedrijvende vorm’, zie → voorwerp.

EWN: actief bn. ‘bedrijvig, werkzaam’; de betekenis 'bedrijvend' (1937)
ANTEDATERING: "actieve" ("bedrijvende") vorm [1846; Brill, 508] (1937)
EWN: ♦ activeren ww. ‘werkzaam maken, aanwakkeren’ (1933)
ANTEDATERING: activeren 'aanwakkeren' in De Smeltoven wordt ... geactiveerd [1837; Ts.Nijverheid 4, 253]
EWN: ♦ activiteit zn. ‘werkzaamheid, bedrijvigheid’ (1747)
ANTEDATERING: geen Activiteit hadden 'niet in functie waren' [1727; E.Mercurius 2, 160]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

activeren [aanwakkeren] {1926-1950} < frans activer, van actif (vgl. actief).

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

activeren ‘aanwakkeren’ (Frans activer)
Dateringen of neologismen

Nicoline van der Sijs (2015-heden), Jaarwoordenzoeker ‘Een woord uit elk jaar 1800-heden’, zie ook bij Onze Taal

slash [voegwoord] (1999). In 1999 publiceert Riemer Reinsma (1941) Neologismen, over recent ontstane nieuwe betekenissen van bestaande woorden. Een voorbeeld is slash met als betekenis ‘nevenschikkend voegwoord: of’: ‘Dat komt in 1999 slash 2000.’ Andere voorbeelden zijn activeren (‘een computerprogramma actief maken’), banco (‘vijftig gulden’), enteren (‘de enterknop indrukken’) en exporteren (‘uitvoeren van computergegevens’).

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

activeren aanwakkeren 1847 [KKU] <Frans

activeren een computerprogramma actief maken 1999 [R99] <Engels

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut