Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

acrostichon - (naamvers)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

acrostichon zn. ‘naamvers’
Nnl. acrostichon, akrostichon [1847; Kramers].
Ontleend aan Grieks akrostikhís ‘gemarkeerde regel, stel gemarkeerde regels, acrostichon’, gevormd uit ákros ‘uiterst, hoogst, uitstekend’ en stíkhos ‘rij, (vers)regel’, in samenstellingen ook -stikhon.

EWN: acrostichon zn. ‘naamvers’ (1847)
ANTEDATERING: acrostichon 'naamvers' [1820; Nieuwenhuis]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

acrostichon [naamvers] {1824} < grieks akrostichis [acrostichon], van akros [úítstekend] + stichos [rij, gelid, vers].

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

acrobaat

Het Griekse woord akros betekent: spits, zowel letterlijk als figuurlijk, dus uìtstekend (boven iets anders) en uitstékend (voortreffelijk). Akropolis is dus: het hoogste gedeelte van de stad (Athene). Het werkwoord akrobatein is: op de tenen lopen en een acrobaat is iemand die op de tenen loopt, een koorddanser. Het begrip is later wat uitgebreid, want wij verstaan onder een acrobaat: iemand die kunsten maakt welke berusten op de lenigheid van het lichaam. Men spreekt ook wel van jongleur: iemand die ballen opwerpt en vangt en van equilibrist: evenwichtskunstenaar. Een ander woord met akros is akro-stichon. Stichos is Grieks voor: vers en een akro-stichon is een gedicht waarin de beginletters van elke regel of van elke strofe een naam vormen. Het bekende voorbeeld is het Wilhelmus.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

acrostichon (van Grieks akro- + stichos)

T. Pluim (1922), Wetenswaardig allerlei: bijdragen tot algemeene kennis voor studeerenden bijeenverzameld door T. Pluim, Groningen

Acróstichon (Gr. akros = uiteinde, stichos = vers) is een gedicht, waarvan de beginletters van elk couplet of elken versregel een of ander woord geven, bijv. bij het Wilhelmus-lied verkrijgt men, als men de eerste letter van elk couplet neemt: Willem van Nassav (de v is oorspr. hetzelfde als de u, bijv.: Evangelie werd vroeger Euangelie geschreven).
Het acrostichon is van Lat. oorsprong, werd overgenomen door de Christen-schrijvers der eerste eeuwen onzer tijdrekening, bloeide vooral in de kloosters der middeleeuwen en werd vooral door het “dubbel-acrostichon” (dezelfde letters als begin en als einde van den versregel) moeilijk gemaakt ten tijde der z.g. “Renaissance.”

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

acrostichon naamvers 1824 [WEI] <Grieks

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal