Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

achterlijk - (geestelijk achtergebleven)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

achterlijk bn. ‘geestelijk achtergebleven’
Vnnl. achterlijk (bw.) ‘op een achteraan of achteraf gelegen plaats’ [1626; WNT Supp.]; nnl. den agterlyken Gewesten ‘de achtergebleven gewesten’ [1758; WNT Supp.], achterlijk ook ‘geestelijk achtergebleven’ [ca. 1820; WNT].
Afleiding met → -lijk van → achter.
Aanvankelijk kwam alleen de ruimtelijke betekenis voor, later werd het woord ook overdrachtelijk gebruikt.

EWN: achterlijk bn. 'geestelijk achtergebleven' (1626)
ANTEDATERING: eerst in de afleiding achterlijckheit '(het) achter zijn' [1609; iWNT achterlijkheid]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

achterlijk* [ten achteren zijnde] {echterlick [aan de achterzijde gelegen] 1477; de betekenis ‘achtergebleven’ 1758} gevormd van achter + -lijk.

Thematische woordenboeken

M. De Coster (2007), Groot scheldwoordenboek: van apenkont tot zweefteef, Antwerpen

achterlijke: zwakzinnige, imbeciel, idioot. Als bijvoeglijk naamwoord veel frequenter.

Hij zegt… kijk… maar dat kan niet, want… dus zit hij hier fout, d’n achterlijke. (A.F.Th. van der Heyden, Het hof van barmhartigheid, 1996)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

achterlijk ‘ten achteren zijnde’ -> Duits dialect achterlich ‘lichamelijk of geestelijk achtergebleven’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

achterlijk* ten achteren zijnde 1758 [WNT Suppl]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut