Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

achterban - (helpers, aanhang)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

achterban zn. ‘helpers, aanhang’
Mnl. achterban ‘oproeping tot krijgsdienst of de opgeroepen krijgslieden (heerban) uit een leengoed in de tweede graad (achterleen)’ [ca. 1350; MNW]; nnl. achterban ‘heerban door het achterleen opgebracht’ [1725; WNT Supp. achter], later in overdrachtelijke zin: ‘groep die een leider steunt, bijv. in een (politieke) partij’ en ‘aanhang’ [1945; WNT requireeren].
Leenvertaling van Frans arrière-ban ‘achterban’; gevormd uit het voorzetsel → achter en het zn. ban (< mnl. ban ‘oproep, o.a. voor krijgstocht’). Het Oudfranse woord zelf is volksetymologisch gevormd uit middeleeuws Latijn ari-bannum ‘heerban’ < pgm. *hari-bann- ‘id.’, zie → heer 2 ‘leger’ en → ban.
Lit.: Sousa Costa 1993, onder bannus, (h)aribannus

EWN: achterban zn. 'helpers, aanhang'; de betekenis 'aanhang' (1945)
ANTEDATERING: eerst: ban en achterban 'alle aanhangers' [1886; Gelderlander 29/5]
Later: van den liberalen achterban [1902; Leidsch dagblad 3/12]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

achterban* [onderafdelingen] {1350} van achter + ban1.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

achterban (vert. van Frans arrière-ban)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

achterban* onderafdelingen 1350 [MNW]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut