Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

accommoderen - (aanpassen)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, Amsterdam

accommodatie zn. ‘geschikte inrichting’
Vnnl. accommadacie “toegeuinghe” [1503; Boutillier], accommodatie “behelpsaemheyt” [1585; Thuys], accom(m)odatie ‘regeling’ [1624; WNT]; nnl. ‘aanpassing’ [1919; WNT], ‘inrichting’ [1932; WNT], ‘verblijf’ [1933; WNT].
Ontleend aan Frans accommodation ‘aanpassing, inrichting’ [1566] < Latijn accommodātio ‘het in overeenstemming brengen’, bij het werkwoord accomodāre ‘toevoegen, in overeenstemming brengen’, van het bn. accommodus ‘geschikt, passend’, gevormd uit → ad- ‘tot, bij’ en commodus ‘passend’ (zie ook → commode), gevormd uit → com- ‘samen’ en modus ‘maat’, zie → mode.
De betekenis ‘verblijfsruimte(n)’ bestaat in het Frans niet en kan aan het Engels zijn ontleend: vne. accommodation [1604] heeft deze betekenis vanaf de eerste attestatie. Aangezien accommoderen in de betekenis ‘inrichten voor bemanning, gasten’ al vroeg geattesteerd is, is het ook goed mogelijk dat het Nederlands deze betekenis zelfstandig ontwikkeld heeft.
accommoderen ww. ‘inrichten voor bemanning of gasten’. Vnnl. accommoderen “toeuoeghen” [1553; Werve], ‘beschikken’ [1553; Mussem], accommodeeren ‘regelen, aanpassen’ [1568; WNT approprieeren], ‘inrichten voor bemanning, gasten enz.’ [1598; WNT]. Ontleend aan Frans accommoder < Latijn accomodāre.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

accommoderen [aanpassen] {1582} < frans accommoder < latijn accommodare (vgl. accommodatie).

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2007), Zeeuws etymologisch woordenboek: de herkomst van de Zeeuwse woorden, Amsterdam

akkemederen 1 ww.: overeenstemmen, overeenkomen, goed overweg kunnen met elkaar. Uit Fr. accommoder ‘aanpassen, doen overeenkomen (met), doen overeenstemmen (met)’. Afl. akkemedabel ‘meegaand, aangenaam in de omgang’.

akkemederen 2 ww.: bewerken (van het land); toetakelen. Fr. accommoder ‘toebereiden, arrangeren > toetakelen’, zoals Ovl. akkemanderen ‘schikken, klaarmaken; toetakelen’.

F. Debrabandere (2005), Oost-Vlaams en Zeeuws-Vlaams etymologisch woordenboek: de herkomst van de Oost- en Zeeuws-Vlaamse woorden, Amsterdam

akkemanderen (E, ZO), ww.: schikken, klaarmaken (E), afranselen; zwaar berispen, bestraffen; toetakelen, bedriegen (ZO). Met epenthetische n < Fr. accommoder 'arrangeren, regelen > installeren, kleden, kappen (haar) > (ironisch) mishandelen, toetakelen'. Afl. akkemanderinge, akkemandatie.

akkemederen 1 (ZV), ww.: overeenstemmen, overeenkomen, goed overweg kunnen met elkaar. Uit Fr. accommoder 'aanpassen, doen overeenkomen (met), doen overeenstemmen (met)'. Afl. akkemedabel 'meegaand, aangenaam in de omgang'.

akkemederen 2 (ZV), ww.: bewerken (van het land); toetakelen. Fr. accommoder 'toebereiden, arrangeren > toetakelen', zoals akkemanderen.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

accommoderen ‘aanpassen’ -> Indonesisch akomodir ‘aanpassen’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

accommoderen aanpassen 1582 [WNT Suppl nalezing] <Frans

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal