Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

academie - (hogeschool)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

academie zn. ‘hogeschool’
Vnnl. Academie [1575; WNT wassen I].
Ontleend aan Latijn acadēmīa < Grieks akadḗmeia, de naam van een openbare tuin buiten Athene die naar de held Akádēmos was genoemd.
In deze tuin kwam de Platonische school samen van 385 voor Chr. tot 529 na Chr. De naam academie werd eerst op de wijsgerige school van Plato toegepast, daarna op de scholen die hieruit voortkwamen en ten slotte op iedere vereniging die zich bezighield met wetenschap. De betekenis ‘genootschap ter beoefening van de wetenschap’ is ontstaan onder invloed van Frans académie [1508].
academisch bn. ‘van een hogeschool; schools, theoretisch’. Vnnl. academisch [1619; WNT Supp.], afleiding met → -isch.

EWN: academie zn. ‘hogeschool’ (1575)
ANTEDATERING: ons Academie [1561; Cicero, 105r]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

academie [genootschap ter bevordering van wetenschap en kunst, hogeschool] {1575} < latijn Academia < grieks Akadèmeia, de naam van de filosofenschool door Plato gesticht op het door hem gekochte terrein, dat naar de heros Akadèmos was genoemd.

P.H. Schröder (1980), Van Aalmoes tot Zwijntjesjager, Baarn

academie

Behalve goden en mensen kenden de oude Grieken ook heroën, kinderen van goden wier grote daden tot zegen van het mensdom hadden gestrekt. Een hunner was Academos, aan wie bij Athene een park was gewijd, dat door Cimon zeer is verfraaid. Daar plachten Plato en zijn opvolgers te doceren en vandaar dat het woord academie thans betekent: vereniging die wetenschap of kunst beoefent en ook: de plaats waar deze vereniging werkzaam is. In het Nederlands, het Duits en de Scandinavische talen betekent academie eensdeels ongeveer hetzelfde als universiteit, maar anderdeels ook: instelling van onderwijs ter opleiding in één bepaald vaak. Men kent de Militaire Academie, de Academie van Beeldende Kunsten, de Vrije Academie enz.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

F. Debrabandere (2010), Brabants etymologisch woordenboek: de herkomst van de woordenschat van Antwerpen, Brussel, Noord-Brabant en Vlaams-Brabant, Zwolle

kademie, zn.: tekenschool, muziekschool. Door aferesis uit academie.

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

akademie s.nw.
1. Inrigting, hoërskool vir een of ander vakrigting. 2. Vereniging van geleerdes ter bevordering van veral die wetenskap. 3. (geselstaal) Studie, veral aan 'n universiteit.
In bet. 1 en 2 uit Ndl. academie (1575). Bet. 3 het in Afr. self ontwikkel.
Ndl. academie uit Latyn academie uit Grieks academia, 'n openbare tuin in Athene wat na die Griekse god Akademos vernoem is. In dié tuin was 'n gimnasium waar die wysgeer Plato en sy studente byeengekom het (ongeveer 387 v.C). Die pleknaam word dus op die skool van Plato en op soortgelyke inrigtings toegepas, en by uitbreiding op verskillende verenigings wat aan die wetenskap en kuns gewy word.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

academie ‘hogeschool’ (Latijn academia); ‘wetenschappelijk genootschap’ (Frans académie)
Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

academie ‘genootschap ter bevordering van wetenschap en kunst; hogeschool’ -> Indonesisch akadémi ‘instelling van hoger onderwijs’; Boeginees akadêmi ‘genootschap ter bevordering van wetenschap en kunst; hogeschool’; Surinaams-Javaans akadémi ‘academisch ziekenhuis (in Paramaribo)’.

Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

academie genootschap ter bevordering van wetenschap en kunst, hogeschool 1575 [WNT wassen I] <Latijn

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut