Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

aanwezig - (zich op een plaats bevindend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

aanwezig bn. ‘zich op een plaats bevindend’
Vnnl. in schutters by de schieting aenwezig ‘schutters die bij de schieting aanwezig waren’ [1561; WNT verdrinken]. Daarnaast ook aanwezend, bijv. in de aanweezende Leden der Vergaderinge [1708; Sewel NE].
Samenstellende afleiding met → -ig van de uitdrukkking aan wezen ‘zich op een plaats bevinden, tegenwoordig zijn’, mnl. aen sijn ‘tegenwoordig zijn’, zoals in Turnus was ten stride mede ane ‘Turnus was ook in de strijd aanwezig’ [1330; MNW], gevormd uit → aan en → zijn 1, resp.wezen 2. Gevormd naar het voorbeeld van Latijn ad-esse ‘aanwezig zijn’, als tegenstelling van afwesen ‘afwezig zijn’, zie → afwezig.

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

aanwezig* [voorhanden] {1783} ontstaan als tegenstelling tot afwezig, vermoedelijk onder invloed van latijn praesens.

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

aanwezig bnw., eerst in het nnl. gevormd in tegenstelling tot afwezig, onder invloed van lat. praesens, al dan niet onder invloed van nhd. anwesend.

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

aanwezig bnw. Evenals het minder gewone aanwezend in de nndl. periode gevormd als oppositum van afwezig, afwezend. Kil. kent af-wesigh “absens”, af-wesen “abesse”. Reeds laat-mnl. bestond afwēsen “abesse”, waarvan afwēsinghe v. “absentia”. Deze woorden zijn wsch. vertalingen uit het Lat.

Thematische woordenboeken

Nicoline van der Sijs (2005), Groot Leenwoordenboek

aanwezig (vert. van Latijn praesens)
Dateringen of neologismen

N. van der Sijs (2001), Chronologisch woordenboek: de ouderdom en herkomst van onze woorden en betekenissen, Amsterdam

aanwezig* voorhanden 1561 [WNT verdrinken]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Instituut voor de Nederlandse Taal