Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

aanstaan - (bevallen; in werking zijn)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

aanstaan ww. ‘bevallen; in werking zijn’
Mnl. aenstaen ‘aandringen’ [1307; Stall. I, 32], ‘behagen, bevallen’ [eind 14e eeuw; MNW], ‘ophanden zijn’ [1440; MNW]; vnnl. ‘aanhangig blijven’ [1531; MNW]; nnl. de deur staat aan [1704; HvH].
Gevormd uit → aan en → staan, dus eigenlijk ‘zich in de buurt bevinden’.
Nhd. anstehen ‘in de wachtrij staan’; nfri. oanstean; oe. onstondan ‘aandringen’.
aanstaande bn. ‘eerstkomend, toekomstig’. Mnl. anstaende “toecomende” [1477; Teuth.], als zn. ‘verloofde’ [1784; WNT]. Teg.deelw. van aanstaan in de betekenis ‘ophanden zijn’. Als zn. een ellips van aanstaande echtgenoot (partner etc.).

EWN: aanstaan ww. 'bevallen; in werking zijn' (1307)
ANTEDATERING: onl. anastandan 'in opstand komen' in: noanoge (lees manoge) anstandunt (lees anastandunt) 'velen komen in opstand' [901-1000; ONW]
EWN: ♦ aanstaande bn. 'eerstkomend, toekomstig' (1477)
ANTEDATERING: daer was een grote tempeest aenstaende 'er was een grote storm op komst' [1399; MNW-P]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

aanstaan ‘bevallen; passen’ -> Deens † anstå ‘bevallen, passen bij’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors † anstå ‘(vooral wederkerend) waardig, gepast zijn’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds anstå ‘wachten met het verwezenlijken, dichtbij staan’ (uit Nederlands of Nederduits).

Dateringen of neologismen

M. De Coster (1999), Woordenboek van Neologismen: 25 jaar taalaanwinsten, Amsterdam

aanstaan: ga d’r maar —, probeer dat maar eens klaar te spelen. Deze informele uitdrukking is sinds eind jaren zeventig populair.

Naast mij zit een man die Pim & Co met stuurse blik gadeslaat. ‘En dan moet je je voorstellen,’ zegt hij, ‘dat we vanaf 1 augustus in Amsterdam een week lang een paar honderdduizend van dit soort aanstellerige nichten over de vloer krijgen. Ga d’r maar aan staan.’ (NRC Handelsblad, 31/07/98)
Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut