Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

aandoenlijk - (gevoelens opwekkend)

Etymologische (standaard)werken

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

aandoening zn. ‘ziekte; ontroering’
Mnl. aendoeninge ‘het brengen van iemand in een bepaalde stemming’ [MNHW]; vnnl. aendoeninghe ‘emotie’ [1553; WNT haast II].
Afleiding van mnl. aendoen ‘aantrekken’, in de speciale betekenis ‘iemand iets aandoen’.
Nieuwnederduits andoning(e) ‘opwinding, ontroering, sterk gevoel’; nfri. oandwaning.
Het werkwoord betekent oorspr. ‘aantrekken, aandoen (van kleren)’ (onl. anadadon ‘zij kleedden zich’ [10e eeuw; W.Ps.]) en kreeg onder invloed van Latijn afficere ‘indruk maken op’ (uit → ad- ‘aan’ en facere ‘doen’, verwant met → doen, zie ook → feit) de nieuwe betekenis; het zn. is wrsch. naar het voorbeeld van Latijn affectus ‘aandoening’ gevormd, zie → affectie. Vermoedelijk heeft het werkwoord ook een ouder *and doen geabsorbeerd (nog in de Duitse dialectuitdrukking (einem) and tun ‘medelijden hebben (met iemand)’). Dit woord behoort bij onl. ando ‘toorn, ijver’ [10e eeuw; W.Ps.] en mnl. ensch, einsch ‘nijdig, wrokkig’. Vgl. ook de uitdrukking zich aangedaan voelen.
aandoenlijk bn. ‘gevoelens opwekkend’. Nnl. aandoenlijk [1814-21; WNT], verder alleen in de naburige Duitse dialecten en in het Fries.
Lit.: L. De Grauwe (1980-81) ‘Zu einigen Paronymen mit and-/end- im Deutschen und Niederländischen’, in: Studia Germanica Gandensia 21, 247-269

EWN: ♦ aandoenlijk bn. 'gevoelens opwekkend' (1814-21)
ANTEDATERING: waar van het gezigt aandoenlyk was 'waarvan het aanzicht emotionerend was' [1758; Middelburgsche courant (KB) 25/11]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut