Meehelpen? Ga naar etymologieWiki

 

Jaarwoord generator van Genootschap Onze Taal

 

aam - (oude vochtmaat)

Etymologische (standaard)werken

Diverse auteurs (2011-), Etymologiewiki

Voor een oudere datering van aam dan in het Etymologisch woordenboek van het Nederlands, zie

  • J. Luif (2010), Oudere dateringen van woorden uit deel 1 van het EWN, in het elektronisch tijdschrift Trefwoord

M. Philippa, F. Debrabandere, A. Quak, T. Schoonheim en N. van der Sijs (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands, 4 delen, Amsterdam

aam zn. ‘oude vochtmaat’
Mnl. van ere ame ‘van één aam (= inhoudsmaat)’ [1286; CG I, 1164], aem in de samenstelling aemghelt ‘soort belasting’ [eind 14e eeuw; MNHWS].
Oude ontlening als term uit de wijnbouw aan Latijn (h)ama ‘vuuremmer’ (later ook ‘wijnvat’) < Grieks ámē ‘emmer’, van onzekere verdere herkomst.
Mnd. ame ‘aam’; mhd. ame ‘wijnvat, aam’ [13e eeuw] (nhd. Ohm); nfri. aam; oe. ōma ‘vochtmaat’; on. áma ‘groot vat’ (wrsch. < mnd.).

EWN: aam zn. ‘oude vochtmaat’ (1286)
ANTEDATERING: .v. hamen 'vijf amen' [1284; VMNW]
[J. Luif (2010-2018), 'Oudere dateringen van woorden uit het EWN', in: Trefwoord (bewerkt)]

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs (1997), Etymologisch woordenboek: de herkomst van onze woorden, 2e druk, Van Dale Lexicografie, Utrecht/Antwerpen

aam [vochtmaat] {ame, aem 1285-1286} net als hoogduits Ohm < middeleeuws latijn ama [vat, wijnmaat] < grieks amè [emmer].

J. de Vries (1971), Nederlands Etymologisch Woordenboek, Leiden

aam znw. o. ‘vochtmaat van vier ankers’, mnl. âm m., âme v. m. < mlat. ama ‘vat, wijnmaat’ < gr. ámē ‘emmer’.

Ook in andere germ. talen overgenomen zoals mhd. âme, ôme v. m. o., mnd. âm(e) (vgl. saks. dial. aom(e)), ofri. aem, ne. awm, on. áma. — > ofra. aime, ayme, haeme (sedert 13de eeuw, te Luik); kan ook uit mnd. ontleend zijn (vgl. Valkhoff 44).

aam [Aanvullingen De Tollenaere 1969]: zie E. Polomé, RBPhH 44, 106 [1966].

N. van Wijk (1936 [1912]), Franck's Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, 2e druk, Den Haag

aam znw. o. Uit mnl. âme (v.?) “aam (vochtmaat)”. Op â wijst nog aom(e) in de saks. diall. = mhd. âme, ôme v. m. o. (nhd. ohm m. o.), mnd. âm(e), westf. åm, ofri. aem, eng. awm, ijsl. âma v., ”aam, maat (vooral voor wijn)”. Ontl. uit mlat. ama “vat, wijnmaat” en dit uit gr. ámē “emmer”. In het Ndl. is de bet. “ton” jonger dan “vochtmaat”.

C.B. van Haeringen (1936), Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Supplement, Den Haag

aam. In pl.v. mnd. âm(e) lees: mnd. âme v. m., âm m.

J. Vercoullie (1925), Beknopt etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Den Haag / Gent

aam o., Mnl. ame, gelijk Ohd. âma, ôma (Mhd. âme, ôme, Nhd. ohm), Eng. aam, aum of awm, Ofri. aem, On. áma, uit Mlat. ama = ton (Fr. aime), van Lat. ama, Gr. ámē = emmer.

Dialectwoordenboeken en woordenboeken van variëteiten van het Nederlands

G.J. van Wyk (2003), Etimologiewoordeboek van Afrikaans, Stellenbosch

aam s.nw.
1. Ou inhoudsmaat van vier ankers. 2. Vaatjie met 'n inhoud van een aam (aam 1).
Uit Ndl. aam (Mnl. aem, ame) 'vogmaat'.
Mnl. aem, ame uit Middellatyn ama 'vat, wynmaat' uit Grieks amè 'emmer'.
Vgl. emmer.

S.P.E. Boshoff en G.S. Nienaber (1967), Afrikaanse etimologieë, Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns

aam: “vat v. bep. maat; vogmaat, (veral) wynmaat”; Ndl. aam (Mnl. ame), Hd. ohm/ahm (veroud.), Eng. aam/aum/awme (veroud.), via Ll. ama, “vat; wynmaat”, uit Gr. amê, eint. (h)amê, “emmer”, v. ook alfaam en halfaam.

Uitleenwoordenboeken

N. van der Sijs (2010), Nederlandse woorden wereldwijd, Den Haag; met aanvullingen uit Uitleenwoordenbank 2015

aam ‘vochtmaat’ -> Engels aam ‘vochtmaat’; Deens ame ‘vochtmaat’ (uit Nederlands of Nederduits); Noors † ame ‘inhoudsmaat’ (uit Nederlands of Nederduits); Zweeds åm ‘vochtmaat’ (uit Nederlands of Nederduits); Tsjechisch † aam ‘inhoudsmaat’; Zuid-Afrikaans-Engels aum ‘vochtmaat’.

Overige werken

Woordenboek der Nederlandsche taal (WNT) & Middelnederlandsch woordenboek (MNW) & Vroegmiddelnederlands woordenboek (VMNW) & Oudnederlands woordenboek (ONW) – alle onderdeel van de Geïntegreerde Taalbank (GTB)

Zoek dit woord op in het WNT, MNW, VMNW, ONW.

Hosted by Meertens Instituut